۱۳۹۵/۰۹/۲۱ ۰۳:۰۱ ۶۷۹
طبقه بندی: پایش ماهواره ای زمین
چچ
پایش ماهواره ای پدیده های ژئومورفولوژی

پایش ماهواره ای پدیده های ژئومورفولوژی

ژئومورفولوژی (Geomorphology) یکی از شاخه های جغرافیای طبیعی است که موضوع آن شناخت اشکال و ناهمواری های پوسته زمین می باشد. محدوده مطالعات ژئومورفولوژی؛ سطح تماس بین لیتوسفر یا سنگ کره و اتمسفر است که از یک طرف تحت تأثیر نیروهای درونی زمین قرار داشته و از طرف دیگر، نیروهای بیرونی یعنی فرسایش که منشاء آن در هیدروسفر و اتمسفر است؛ اثرات خود را بر آن اعمال می دارند.

پایش ماهواره ای پدیده های ژئومورفولوژی
AWT IMAGE

با انتخاب استان مورد نظر، پدیده های ژئومورفولوژیکی آن ناحیه را بر روی تصاویر ماهواره ای مختلف مشاهده نمایید:

سمنان کرمان لرستان
سیستان و بلوچستان آذربایجان شرقی خوزستان
فارس آذربایجان غربی هرمزگان
بوشهر اصفهان همدان
خراسان رضوی گلستان
خراسان جنوبی قم

مقدمه

ژئومورفولوژی (Geomorphology) یکی از شاخه های جغرافیای طبیعی است که موضوع آن شناخت اشکال و ناهمواری های پوسته زمین می باشد. محدوده مطالعات ژئومورفولوژی؛ سطح تماس بین لیتوسفر یا سنگ کره و اتمسفر است که از یک طرف تحت تأثیر نیروهای درونی زمین قرار داشته و از طرف دیگر، نیروهای بیرونی یعنی فرسایش که منشاء آن در هیدروسفر و اتمسفر است؛ اثرات خود را بر آن اعمال می دارند.
ژئومورفولوژی مانند سایر علوم طبیعی ارتباط نزدیکی با علوم زمین شناسی، هیدرولوژی، آب و هوا‌شناسی، خاک‌شناسی، گیاه‌شناسی، محیط زیست و غیره دارد. نقشه های ژئومورفولوژی و به طور اخص نقشه های لندفرم، نمایانگر اشکال سطح زمین و ماهیت فرایندهایی می باشند که در یک ناحیه عمل کرده و یا در حال حاضر عمل می کنند. چنین نقشه هایی به طور بالقوه دارای ارزش اطلاعاتی بسیار زیادی برای برنامه ریزی محیطی مهندسی عمران، کشاورزی، حفاظت منابع طبیعی و پیش بینی و پیشگیری از مخاطرات طبیعی احتمالی هستند.

بعد از پرتاب ماهواره ها مشاهده زمین به مدار و دستیابی به داده‌های حاصل از آنها در اواخر قرن بیستم میلادی، اثرات شگرفی بر تهیه و تولید اطلاعات به ویژه در جنبه‌های مختلف علوم زمین گذاشت. داده‌های حاصل از فناوری سنجش از دور، ابزار بسیار سودمندی در مطالعات ژئومورفولوژی و دگرریختی های‌ پوسته زمین محسوب می‌شوند. کسب اطلاعات با مقیاسی متناسب با اندازه هر عارضه مورد بررسی، نکته مهمی در کاربرد سنجش از دور برای مطالعات ژئومورفولوژیکی است. ارتباط عوارض از نظر اندازه، وسعت، محدوده‌های همگن و متجانس ساختاری و شباهت با تفسیر ساختاری عوارض شناخته شده، عوامل مهمی در شناسایی لندفرم ها بر روی تصاویر ماهواره ای هستند.

ضرورت و اهمیت پایش
به لحاظ گستره وسیع کشور ایران و تنوع اقلیم ها بدون شک ژئومورفولوژی ایران از تنوع بسیار بالایی برخوردار است. فلات ایران، در طول تاریخ تکوین خود از یک طرف تحولات زمین ساختی (تکتونیکی) گوناگونی را پشت سر گذاشته که حاصل آن پیدایش ریخت های متنوع زمین ساختی بوده است و از طرف دیگر از تغییرات آب و هوایی دوره کواترنر به شدت تاثیر پذیرفته که در ارتباط با آن سیستم های شکل زایی گوناگونی به تخریب و دگرسانی اشکال اولیه و در نتیجه پیدایش عوارض جدید مشغول بوده اند.
چالش های پیش روی همچون: مسائل زیست محیطی، تعرض به عرصه های طبیعی، توسعه شهرک های صنعتی و تغییر در محیط های شهری و روستایی، وقوع حرکات دامنه ای، فرسایش خاک، وقوع سیلاب ها، شیوه های استفاده از خاک زراعی، محدودیت منابع آبی بخصوص آب شیرین، تخریب منابع طبیعی و نابودی آن، ضرورت احداث و نگهداری خطوط مواصلاتی و راهها، رشد تاسیسات و کارخانه ها، رشد بی حد نواحی شهری و بسیاری مسایل دیگر که بشر برای بهبود زندگی خود درگیر با آنها است؛ استفاده عملی از دانش ژئومورفولوژی را در مدیریت و عمران ناحیه، منطقه برای برنامه ریزان و تصمیم گیران ایجاب می کند. بنابراین با توجه به وسعت بسیار زیاد کشورمان و وجود کلاسهای متنوع ژئومورفولوژی در آن، لازم است تا به کمک شیوه ای کارآمد و سریع و کم هزینه، مطالعات در این زمینه صورت گیرد. فناوری سنجش از دور نه تنها شیوه ای سریع و کم هزینه است که به جهت ارائه چشم اندازی یکپارچه و امکان پذیری مطالعات در بخشهای کویری، صعب العبور و مرزی؛ تکنیکی کارآمد در برداشت واحدهای ژئومورفولوژیکی است.

نقش فناوری سنجش از دور در پایش پدیده های ژئومورفولوژیکی
موفق ترین رویکرد برای تهیه نقشه های لندفرم، توام نمودن بررسیهای میدانی با داده های فضایی و مطالعات دورسنجی است. در این زمینه، موارد زیر اهمیت استفاده از داده های ماهواره ای را آشکار می کند.
  • نواحی غیرقابل دسترس در عملیات صحرایی: در مطالعات زمینی احتمال دارد دسترسی به برخی نقاط دور و پرت، به خاطر فاصله یا دشواری شرایط طبیعی، غیرممکن باشد. به عنوان مثال، بررسی و شناسایی موقعیت تپه های ماسه ای، پلایاها، دشتهای کویری، کوهستانهای صعب العبور در مطالعات میدانی امکان پذیر نیست. در چنین مواردی تصاویر سنجش از دور موجود، بسیار مفید خواهند بود.
  • ثبت تغییرات زمانی و تاریخ گذشته: از ویژگی های منحصر به فرد داده های ماهواره ای، ثبت تغییرات زمانی و تاریخ گذشته است. البته تغییرات مورفولوژی زمین در بازه های زمانی چندین هزار سال و میلیون ها سال اتفاق افتاده و می افتد. ولی در محیط های فعال و پویا مثل نواحی ساحلی، حوضه های آبریز، نواحی تحت تاثیر فعالیت های انسانی و غیره احتمال تغییرات در بازه های زمانی چندین سال وجود دارد. در این نواحی، می توان در فواصل زمانی بین برداشت های متوالی تصاویر سنجش از دور، تغییرات را ثبت نموده و نقشه ها را به روز کرد.
  • دید یکپارچه: یکی از با ارزش ترین ویژگی های تصاویر سنجش از دور این است که این تصاویر امکان دید از بالا را فراهم می آورند دید یکپارچه، غالباً به ما این امکان را می دهد که الگوهای مختلف اشکال زمینی را مشاهده نموده و رابطه فضایی بین مجموعه ای از پدیده ها و سایر عوارض را مجزا و توام با یکدیگر مورد بررسی قرار دهیم.
  • داده های چند طیفی و ابرطیفی حاصل از سنجنده های ویژه: یکی از مزایای عمده برخی از تصاویر سنجش از دور این است که داده های خارج از طیف قابل رویت را می توان به وسیله آنها ثبت کرد. این داده ها در شناسایی جنس سنگ ها و خاک و مورفولوژی زمین دارای اهمیت بسیار است و دقت نقشه های حاصل را افزایش می دهد.
کاربردها و دستگاه های بهره بردار
همان طور که بیان شد، ژئومورفولوژی علم بررسی و شناخت ناهمواری های سطح زمین است. ترسیم اشکال و نهشته ها و پی بردن به فرایندهای یک چشم انداز، کار بسیار پیچیده ای است که البته، استفاده از روش ها و دانش سنجش از دور در تهیه نقشه های ژئومورفولوژی از این پیچیدگی کاسته است. امروزه بنا به دلایل متعددی، تهیه نقشه های ژئومورفولوژی ضروری می باشد:
لازمه هر گونه فعالیت عمرانی، شناسایی و گویا کردن مورفولوژی زمین و دلایل ایجاد آن می باشد.
  • نقشه های ژئومورفولوژی مهم ترین منابع اطلاعاتی در برنامه ریزی کاربری اراضی، کشاورزی، جنگل، اکولوژی، آمایش سرزمین و توسعه پایدار هستند.
  • نقشه های ژئومورفولوژی در طراحی و احیای سکونتگاه ها، برنامه ریزی عمران ناحیه ای، عمران و توسعه روستایی، برنامه ریزی شهری، ایجاد خطوط حمل و نقل و غیره نقش به سزایی دارند.
  • نقشه های ژئومورفولوژی در مطالعات خاک شناسی، هیدرولوژی و مهندسی آب، عمران حوضه های رودخانه ای، تغییرات خطوط ساحلی و غیره مورد استفاده قرار می گیرند.
  • تهیه نقشه های ژئومورفولوژی برای اکتشاف معادن، معماری، مطالعات باستان شناسی، حفاظت از مناظر و بناهای تاریخی و غیره ضروری می باشند.
بنابراین سازمان ها/نهادها/ دستگاه های متولی در حوزه های منابع هوا، آب، خاک، گیاه و انسان بهره برداران اصلی از نقشه های حاصل از دانش ژئومورفولوژی هستند.

از آنجایی که، ژئومورفولوژی ایران از تنوع بیش از حدی برخوردار بوده و با توجه به وجود تصاویر ماهواره ای لازم در سازمان فضایی ایران، در این صفحه سعی می گردد با کمک تصاویر ماهواره ای مانند Terra/MODIS و Landsat-8 به طور منظم از پدیده های ژئومورفولوژیکی سرزمین وسیع ایران و مسائل گوناگون مرتبط با آن، تصاویر ماهواره تهیه و خدمت علاقمندان به این موضوع ارائه گردد.

بازگشت به پایش ماهواره ای


آدرس کوتاه شده: