دوشنبه, ۲۵ فروردین ۱۳۹۹ ۰۲:۳۴ ۳۱۱۲
چچ
معرفی جغرافیای استان آذربایجان شرقی با استفاده از فن آوری سنجش از دور

معرفی جغرافیای استان آذربایجان شرقی با استفاده از فن آوری سنجش از دور

در این مطلب، به معرفی جغرافیای استان آذربایجان شرقی بااستفاده ازفن آوری سنجش از دور، در مدرسه سنجش از دور سازمان فضایی ایران مقطع متوسطه، پرداخته شده است.

موقعیت جغرافیایی استان آذربایجان شرقی،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
موقعیت جغرافیایی استان آذربایجان شرقی


استان آذربایجان شرقی با وسعت 45490.88 کیلومتر مربع در شمال غرب ایران و بین 45 درجه و 30 دقیقه تا 47 درجه و 43 دقیقه طول شرقی، 36 درجه و 47 دقیقه تا 38 درجه و 42 دقیقه عرض شمالی واقع شده است.


ناهمواری ها (توپوگرافی)
40% از سطح استان کوهستانی، 28.2% تپه ماهور و 31.8% را زمین های هموار شامل دشت های میان کوهی و جلگه ها تشکیل می دهد.

ارتفاعات شامل:

کوه آتشفشانی سهند با ارتفاع 3707 متر به عنوان بلندترین منطقه استان، در جنوب شهر تبریز واقع شده است. این کوه مخروطی بسیار گسترده است و در راس آن چندین دهانه آتشفشانی فرسایش یافته قدیمی قرار دارد. آب های سطحی حاصل از بارش و ذوب برف در دامنه های آن بصورت رودهای پرآبی مانند صوفی چای، قرانقوچای، قلعه چای، اوجان و... جریان می یابد. قره داغ- شمالی ترین و بزرگ ترین واحد کوهستانی آذربایجان شرقی می باشد که به وسیله دره رود ارس از کوه های قفقاز جدا می شود. بلندترین قله آن قله کیامکی با ارتفاع 3414 متر در شهرستان جلفا می باشد. این کوه بدلیل بهره مندی از رطوبت دریای خزر و رود ارس، سر سبز و پوشیده از جنگل و چمنزار است ولی دامنه های جنوبی آن پوشش گیاهی استپ کوهستانی دارد. میشوداغ و موروداغ در جنوب شهرستان مرند و در شمال شهرستان شبستر که بلندترین قله آن علی علمدار با ارتفاع 3155 متر می باشد.
قوشادابا - جهت شمال غربی به جنوب شرقی داشته و بلندترین قله آن 3150 متر می باشد.
سبلان – بخشی از توده آتشفشانی سبلان در شرق استان واقع شده و بلندترین قله آن سلطان ساوالان با ارتفاع 4811 متر در محدوده استان اردبیل قرار دارد.
تخت سلیمان که جنوبی ترین کوه آذربایجان شرقی است با جهت شمالی – جنوبی، با قلل برف گیر و چشمه های فراوان در دامنه خود. بلندترین نقطه آن قله قبله داغ با 3206 متر ارتفاع می باشد.
برغوش - این کوه به ارتفاع 3302 متر با جهت شرقی – غربی که به وسیله فرورفتگی آجی چای از سبلان جدا می شود، درمیان دشت سراب و دشت میانه واقع شده است.


تصویر ماهواره سنتینل (2019) کوهستان های استان آذربایجان شرقی،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
تصویر ماهواره سنتینل (2019) کوهستان های استان آذربایجان شرقی


سرزمین های هموار شامل دشت ها و جلگه ها
دشت – دشت های استان در میان کوه های مرتفع جای گرفته و از مواد فرسایش یافته از سطح این کوهستان ها تشکیل شده است. خاک آنها حاصل خیز بوده و مراکز مسکونی در داخل آنها شکل یافته از جمله دشت سراب، جلفا، مرند، میانه، اهر، یکانات و بستان آباد.
جلگه های ساحل دریاچه ارومیه - بخش های عمده استان آذربایجان شرقی در محدوده حوضه آبریز دریاچه ارومیه قرار گرفته و رودهایی که از کوهستان های اطراف سرچشمه می گیرند، در مصب خود جلگه هایی انباشته از آبرفت رودها، ایجاد می کنند. این جلگه ها هر چه از پای کوه به طرف دریاچه ارومیه می روند، شورتر می شوند، مانند جلگه تبریز و مراغه.


اقلیم استان آذربایجان شرقی
توده ها و جریانات هوایی که منشاء آن خارج از استان است باعث ایجاد تنوع خاص اقلیمی در منطقه شده است از جمله توده هوای اطلس شمالی، توده هوای مدیترانه شرقی در زمستان و بهار و توده هوای مدیترانه مرکزی از سمت شرق. توده های شمالی و سیبری و توده هوای شرقی که منشا آن نواحی جنوبی آسیای میانه از سمت شمال می باشد. از طرف دیگر وجود ارتقاعات بلند در این استان و جهت گیری جغرافیایی آن و همچنین اختلاف از سطح دریا باعث تفاوت دمایی حدود 16 درجه و تفاوت بارشی حدود 300 میلی متر در مناطق مختلف، شده است. بطوریکه حدود 300 میلی متر در حاشیه دریاچه ارومیه و در کنار رود ارس تا 700 میلی متر در ارتفاعات متغیر می باشد. بطور کلی به علت قرار گیری استان در عرض های متوسط جغرافیایی، دارای آب و هوای نیمه خشک سرد است.
علاوه بر وضعیت ناهمواری ها، عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا، عواملی مانند پوشش گیاهی و دوری و نزدیکی از بدنه های آبی نیز بر اقلیم منطقه اثر گذاشته است. بطوریکه دریاچه ارومیه در غرب استان و قوری گل در مرکز و سایر دریاچه ها بر وضع رطوبتی استان تاثیر گذار بوده است. همچنین جنگل های ارسباران در شمال استان و مراتع سرسبز در دامنه های ارتفاعات استان در تعدیل هوا نقش مهمی دارد.


منابع آب استان آذربایجان شرقی

آب های سطحی

این استان سه حوضه آبریز دارد که رودخانه های منطقه در آن ها جریان دارند شامل:

حوضه آبریز دریاچه ارومیه با وسعت 51801 کیلومتر مربع که بخش عمده استان یعنی 44 درصد مساحت را شامل می شود. شهرستان های تبریز، اسکو، آذرشهر،‌مراغه، بناب، ملکان، هریس، سراب، بستان آباد و عجب شیر در این محدوده قرار دارند.
حوضه آبریز رودخانه ارس با وسعتی برابربا 39534 کیلومتر مربع، شامل 31 درصد مساحت است و شهرستان های جلفا، کلیبر، اهر، مرند، ورزقانو خدا آفرین در این محدوده قرار دارند.
حوضه آبریز قزل اوزن در بخش جنوبی استان که 25 درصد مساحت استان را در بر می گیرد و شهرستان های هشترود، چاراویماق و میانه در این بخش واقع است.

منابع آب های سطحی در استان شامل دریاچه ارومیه، سدهای مخزنی، تالاب ها و رودخانه ها می باشد.


رودخانه های استان

آجی چای (تلخه رود) به طول 260 کیلومتر از قدیمی ترین و مهم ترین رودخانه های جاری در حوزه دشت و جلگه تبریز است که آبهای آن از دامنه های سبلان جنوبی سرچشمه و در بین راه تمامی آب های رودها و دشت های شهرستان سراب، بستان آباد، اهر، مهران و حومه شمال شرق تبریز در یک بستر بزرگ به آن پیوسته و در نهایت به دریاچه ارومیه راه می یابد. این رودخانه در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
رودخانه ارس (آرازچایی) این رود پرآب ترین رودخانه استان آذربایجان شرقی است که از کوه های مین گول داغ ترکیه سرچشمه گرفته در طول نوار مرزی مشترک ایران و آذربایجان و ارمنستان جریان داشته و به دریای خزر می ریزد. این رود توسط 18 رودخانه بزرگ و کوچک که از چند کیلومتر تا 280 کیلومتر طول دارند از جمله رودخانه قره سو و بالخلوچای، تغذیه می شود.


تصویر ماهواره ای سنتینل 2 (2019) شبکه رودخانه ای استان آذربایجان شرقی،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
تصویر ماهواره ای سنتینل 2 (2019) شبکه رودخانه ای استان آذربایجان شرقی


آب های زیرزمینی

وجود کوهستان، بارش برف و دائمی بودن اکثر رودخانه ها در استان باعث تغذیه مناسب آب های زیرزمینی در این منطقه شده است، به طوری که در جلگه تبریز و دشت مرند آب های زیرزمینی منبع اصلی تامین آب در بخش های مختلف هستند، اما در سال های اخیر با ازدیاد جمعیت این منبع غنی در بخش های آشامیدنی، کشاورزی و صنعتی به صورت بی رویه مورد استفاده قرار گرفته و مشکل جدی ایجاد نموده است.


پوشش گیاهی
مساحت جنگل های استان آذربایجان شرقی متاسفانه رور به روز در حال کاهش است. ارتفاعات این استان پوشیده از درختان جنگلی و مراتع کوهستانی است به ویژه در منطقه حفاظت شده ارسباران که علاوه بر پوشش جنگلی بی نظیر، تنوع زیستی (ژنتیکی، گیاهی، جانوری) منحصر به فردی دارد. علاوه بر جنگل، بیشه زارهای متعددی در نقاط مختلف این استان وجود دارد. همچنین مراتع مرغوبی در استان می روید.


تالاب های استان آذربایجان شرقی

تالاب قوری گل که نام آن در فهرست تالاب های بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده در 45 کیلومتری جنوب شرقی تبریز واقع شده است. آب شیرین آن از آبراهه های فصلی و سیلابی و مقداری هم از طریق چشمه های زیرسطحی، تامین می شود و در اطراف آن مراتع، چمنزارها، مزارع و کشتزارهای متعددی قرار گرفته است.


تصویر ماهواره سنتینل-2 (2019) تالاب قوری گل،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
تصویر ماهواره سنتینل-2 (2019) تالاب قوری گل


تالاب قره قشلاق بناب، این تالاب در مرز بین دو آذربایجان شرقی و غربی قرار گرفته و بزرگترین تالاب حوضه آبریز دریاچه ارومیه است که آب چندین رودخانه همانند مردق، لیلان چای، زرینه رود و صوفی چای به آن وارد می شود. این منطقه در سال 1364 به علت قابلیت زیستگاهی مناسب برای زمستان و تابستان گذرانی پرندگان مهاجر و پرندگان آبزی، به عنوان منطقه شکار ممنوع تحت حفاظت قرار گرفت. این منطقه یک اکوسیستم ویژه با چشم اندازهای طبیعی بسیار زیبا داشته و به علت تلاقی آب شور دریاچه ارومیه و آب های شیرین مصب رودخانه ها میزبان بسیاری از پرندگان مهاجر است.


مناطق حفاظت شده و شکار ممنوع استان آذربایجان شرقی
13 درصد استان جزو مناطق حفاظت شده است. این مناطق شامل:

منطقه حفاظت شده ارسباران: جنگل های ارسباران به لحاظ تنوع زیستی از جمله معدود مناطق منحصر به فرد دنیا است که یونسکو آن را به عنوان منطقه حفاظتی و ذخیره گاه زیست کره به ثبت رسانده است. این منطقه کوهستانی و مرتفع (ارتفاع از 256 تا 2896 متر از سطح دریا)، بخشی از کوه های قفقاز است که با اراضی جنگلی و مراتع کوهستانی در شمال غربی آذربایجان شرقی بین سه رودخانه مهم ارس در شمال، ایلگنه چای در غرب و گلیبرچای در شرق واقع شده است. 775 گونه گیاهی در این منطقه شناسایی شده است و از نظر تنوع گونه های حیات وحش بی نظیر است، اما تخریب توده های جنگلی، قطع درختان جهت مصارف سوختی، چرای دام در عرصه های جنگلی سبب کاهش شدید تعداد و تنوع زادآوری گونه های مختلف گیاهی در این منطقه شده است. معدن مس سونگون در 30 کیلومتری شمال شهر ورزقان و نزدیک به منطقه حفاظت شده ارسباران، به پوشش گیاهی (جنگل ها و مراتع) اطراف خود خسارات زیادی وارد کرده و همچنان تخریب ها ادامه دارد.


تصویر ماهواره ای سنتینل 2  منطقه حفاظت شده ارسباران،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
تصویر ماهواره ای سنتینل 2 (2019) منطقه حفاظت شده ارسباران


منطقه شکار ممنوع میشو داغ -موقعیت مکانی و جغرافیایی منطقه میشو داغ از دیدگاه جغرافیایی جانوری و قرارگیری آن در حد فاصل بین چهار منطقه حساس زیستی اکولوژیکی، پارک ملی ارومیه (دریاچه ارومیه)، منطقه حفاظت شده مرکان، منطقه شکار ممنوع یکانات و پناهگاه حیات وحش کیامکی به لحاظ دارا بودن فون جانوری و تنوع جمعیتی دارای اهمیت فراوانی است. وجود بیش از ۳۸۵ گونه گیاهی شناخته شده و پوشش گیاهی و تنوع گونه‌ای اندمیک مخصوص در این منطقه، آن را منحصر به فرد کرده است.
منطقه شکار ممنوع سهند -دامنه رشته کوه های سهند به عنوان بخشی از سلسله جبال البرز در جنوب استان و در شرق دریاچه ارومیه با وسعتی برابر 135000 هکتار، از سال 1397 به عنوان منطقه شکار ممنوع به هدف حفظ زیستگاه و گونه های مهم قوچ و میش ارمنی تحت مدیریت قرار گرفته است. این منطقه دارای مراتع مرغوبی است.
منطقه شکار ممنوع جزیره اسلامی- این منطقه با وسعت 23000 هکتار در ضلع شرقی دریاچه ارومیه قرار داشته و بزرگترین جزیره دریاچه ارومیه می باشد. این جزیره با داشتن هفت آبادی تنها منطقه مسکونی این مجموعه بوده و درخت و درختچه های جنگلی و چشمه های متفاوت دارد ولی از دستکاری انسان در طبیعت آن در امان نمانده است. این منطقه از سال 1351 تحت حفاظت قرار گرفت و از سال 1365 به عنوان منطقه شکار ممنوع مدیریت می شود.
منطقه شکار ممنوع کاغذ کنان با وسعت 55000 هکتار به دلیل شرایط خاص زیستگاهی انواع گونه های حیات وحش، از سال 1380 به عنوان منطقه شکار ممنوع تحت مدیریت قرار گرفته است.
منطقه شکار ممنوع یکانات در شمال غربی شهرستان مرند با وسعت 58800 هکتار به علت ارتباط بیولوژیکی پناه گاه حیات وحش کیامکی و منطقه حفاظت شده مراکان به عنوان منطقه شکار ممنوع تحت محافظت است.

منطقه حفاظت شده چاراویماق- منطقه حفاظت شده چاراویماق قسمتی از منطقه شکار ممنوع چاراویماق در شهرستانی به همین نام در استان آذربایجان شرقی و مرز سیاسی استان زنجان واقع گردیده است. این منطقه از سال ۱۳۸۵ به عنوان منطقه شکارممنوع اعلام شد و در سال 1391 با مساحت ۷۳۹۲۷ هکتار به منطقه حفاظت شده ارتقاء یافته است.
پناهگاه حیات وحش کیامکی با وسعت 952/89 هکتار در شهرستان جلفا و مرند واقع شده است.


تصویر ماهواره ای سنتینل-2 (2019) منطقه حیات وحش کیامکی،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
تصویر ماهواره ای سنتینل-2 (2019) منطقه حیات وحش کیامکی


تصویر ماهواره ای سنتینل-2 (2019) منطقه حفاظت شده ماراکان،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
تصویر ماهواره ای سنتینل-2 (2019) منطقه حفاظت شده ماراکان


موزائیک تصاویرماهواره ای (سنتینل 2 – 1396) استان آذربایجان شرقی،  <strong class='sis-keyword'>مدرسه  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong></strong> مقطع متوسطه
موزائیک تصاویرماهواره ای (سنتینل 2 – 1396) استان آذربایجان شرقی، شهرها، تالاب، مناطق حفاظت شده و سدهای آن


مخاطراتی که استان را تهدید می کند:

زلزله

استان آذربایجان شرقی گسل های فعال زیادی دارد که این منطقه را به یکی از مناطق زلزله خیر تبدیل کرده است از جمله گسل معروف تبریز به طول حدود 100 کیلومتر که از غرب میشو تا بستان آباد امتداد دارد. وجود چشمه های آب گرم در این مناطق نیز حکایت از فعال بودن این گسل در طول تاریخ دارد.

زمین لغزش

زمین لغزش در نواحی کوهستانی همه ساله در این استان رخ می دهد و باعث به خطر افتادن مناطق مسکونی به ویژه در حاشیه پایکوه گردیده و راه های ارتباطی را در معرض خطر قرار داده است.

سیل

بارش های ناگهانی و رگباری باران و طغیان رودخانه ها همچنین ذوب برف های مناطق کوهستانی، منطقه به ویژه مناطق مسکونی اطراف رودخانه ها را مستعد بروز سیلاب کرده است. در برخی از نقاط که حریم رودخانه ها مورد تعرض قرار گرفته، در برابر سیلاب آسیب پذیرترند.


آدرس کوتاه شده:
فهرست طبقات