چهارشنبه, ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ ۱۲:۱۰ ۹۲۲۰
چچ
تفسیر عکس های هوایی و خلاصه ای در مورد مراحل تفسیر

تفسیر عکس های هوایی و خلاصه ای در مورد مراحل تفسیر

منظور از تفسیر عکس های هوایی، کاربرد شیوه هایی است که توسط آن پدیده های مختلف، حدود و طبیعت آن ها بر روی عکس تعیین شده و رابطه آن ها با محیط اطراف مورد بررسی قرار می گیرد.

عکس هوایی تهران در سال 1335، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
عکس هوایی تهران در سال 1335
.
1- مقدمه:
تفسیر عکس شامل مشاهده پدیده ها و ویژگی های قابل رؤیت بر روی عکس هوایی است و شناخت پدیده روی عکس رابطه مستقیم با آشنایی مفسر در پدیده مورد نظر دارد. خانه ها، درختان و جاده ها به سادگی قابل تشخیص هستند که البته بستگی به مقیاس و کیفیت عکس دارد اما شناسایی مواردی مثل نوع پوشش گیاهی، نوع خاک، نوع سنگ، نوع ساختمان بدون در نظر گرفتن معیارهای مختلف و اصول فنی کاری پیچیده می باشد. تعیین شیوه ای خاص برای تفسیر کاری است بسیار دشوار، زیرا هر مفسری با توجه به شناخت و دانش و تجربه عملی خود اشیاء و پدیده ها روی عکس را مورد تحلیل و بررسی قرار می دهد. بنابراین نتایج حاصل از تفسیر عکس های هوایی بین مفسران مختلف متفاوت است و آن دسته از مفسرانی که دارای تجارب بیشتری هستند بهتر می توانند عکس های هوایی را تفسیر کرده و اطلاعات مورد نیاز را از آن ها استخراج کنند (شکل شماره 1).
.
بکارگیری  <strong class='sis-keyword'>استریوسکوپ</strong> برای تفسیر عکس های هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 1 : بکارگیری استریوسکوپ برای تفسیر عکس های هوایی
.
در شرایط موجود ، عکسهای هوایی در اکثر رشته‌های علمی برای پیشبرد عملیات شناسایی و اندازه گیری بکاربرده می‌شوند و در نتیجه، پاسخ گوی بسیاری از مجهولات در مسائلی نظیر تهیه نقشه های موضوعی مختلف، مطالعات زمین‌شناسی، راه‌سازی، محیط زیست، کشاورزی، مدیریت منابع آب، برنامه‌ریزی شهری، هواشناسی، مسائل نظامی و… می باشند.
در فرآیند تفسیر عکس های هوایی، مفسر معمولا هفت کار انجام می دهد که شامل موارد زیر است :
  1. آشکار سازی : در این عملیات پدیده هایی که به طور مستقیم و غیرمستقیم مرئی هستند بر روی عکس تفکیک می شوند.
  2. شناسایی و تشخیص : در این عملیات پدیده های مختلف با اسم مشخص می شوند. این عملیات جزء مهم ترین عملیات تفسیر عکس های هوایی است و مفسر در آن از عواملی نظیر رنگ، تن، بافت، الگو یا نقش، مکان و موقعیت جغرافیایی، شکل، سایه و اندازه سود می جوید.
  3. تحلیل : در این عملیات ترتیب مکانی پدیده ها آشکارسازی می شوند.
  4. قیاس : در عملیات پیچیده از اصل تقارب و همگرایی شواهد برای پیش بینی وقوع برخی رابطه ها بر روی عکس های هوایی استفاده می شود
  5. طبقه بندی : در این عملیات پدیده های شناسایی شده در یک سیستم منظم طبقه بندی شده و دسته بندی می شوند.
  6. ایده آل سازی : در این عملیات با استفاده از خط های توزیع مکانی پدیده ها در منطقه، خلاصه سازی می شود.
  7. تعیین صحت : در این عملیات نقاطی به صورت تصادقی بر روی منطقه مورد مطالعه مورد مشاهده میدانی قرار می گیرند تا صحت و عدم صحت تقسیر مشخص شود.
2 - عناصر تفسیر عکس های هوایی
  • شکل:
بارزترین ویژگی عوارض که در نگاه اول بر روی عکس های هوایی برداشت می‌شود شکل آنهاست. شکل عوارض مستقل از مقیاس و فصل عکسبرداری بوده و فقط زاویه عکسبرداری در عوارض تغییر به وجود می‌آورد (شکل شماره1-2).
.
شکل به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 1-2 : شکل به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی
.
  • اندازه:
اندازه از عوامل مهم شناسایی و تفسیرعکس های هوایی است. با سنجش و محاسبه اندازه ها می توان به ماهیت تصاویر پی برد همچنین اندازه پدیده های روی عکس باید در قالب مقیاس عکس در نظر گرفته شود مثلا یک کانال آبیاری شباهت زیادی به کانالی دارد که در مصارف نظامی برای استتار تانک ها ایجاد می نمایند، ولی تفاوت اساسی آن ها در اندازه می باشد. بایک اندازه گیری و محاسبه ساده می توان به واقعیت آن ها دست یافت (شکل شماره 2-2).
.
اندازه به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 2-2 : اندازه به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی
.
  • الگو:
الگو مربوط به ترتیب فضایی پدیده ها می شود یا به عبارتی یک شکل منظم مربوط به یک شیء است. برای مثال، ردیف خانه ها، مزارع برنج که با فاصله منظم از هم قرار گرفته اند، تقاطع اتوبانها، باغهای میوه و غیره می توانند با ارائه اطلاعاتی از الگوهای منحصر به فرد، منجر به تسهیل در عمل تفسیر شوند (شکل شماره 3-2).
.
الگو به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 3-2 : الگو به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی
.
  • تن (ته رنگ)
میزان تغییر تیرگی از رنگ سیاه تا رنگ سفید را تُن می نامند به طوری که در عکس های تمام رنگ یا پانکروماتیک هر شیء مطابق با بازتابندگی که دارد تن منحصر به فردی را بازتاب خواهد کرد. برای مثال، شن خشک بازتاب سفید و شن مرطوب بازتاب تیره دارد.
  • بافت:
بافت گروهی از الگوهای کوچک تکراری است به عبارتی دیگر ممکن است بافت به ریزی یا درشتی نیز اطلاق شود. البته اندازه اجسام نیز ایجاد بافت می کنند که با کم و زیاد شدن مقیاس تغییر می یابند. برای مثال، چمنزار یکنواخت بافتی هموار دارد، در حالیکه جنگل های درختان مخروطی شکل معمولاً دارای بافتی ناهموارند (شکل شماره 4-2 ).
.
بافت به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 4-2 : بافت به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی
.
  • سایه ها:
سایه ها از دو جهت مخالف برای مفسر مهم هستند.
– شکل یا شرح یک سایه، تصویری از شکل پدیده را در ذهن مفسر ایجاد می کند( که موجب کمک به او می گردد)
– پدیده هایی که بین سایه ها قرار گرفته اند، نور کمی را منعکس می سازند و به همین علت تفکیک آنها بر روی عکس ها دشوار است (شکل شماره-3).
سایه پدیده ای است که در طبیعت به وسیله آن در باره اندازه و شکل اجسام یا افراد می توان قضاوت نمود. در مواردی که اختلاف تن بین جسم و محیط اطراف آن وجود ندارد و اجسام ریز هستند سایه آن ها کمک بیشتری به شناخت می نماید. در عکس های هوایی قائم که از مناطق جنگلی یا مناطق مسکونی گرفته می شود از این عامل می توان برای اندازه گیری ارتفاع استفاده نمود.
  • موقعیت توپوگرافیک:
موقعیت ارتفاعی منطقه مورد مطالعه می تواند به تفسیر عکس های هوایی کمک کند مثلا در بررسی گونه های جنگلی مناطق شمالی ایران باید توجه داشت که درختان راش تجارتی معمولا بین ارتفاعی از ۷۵۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا می رویند و در جهت شیب های رو به شمال رشد می کنند ولی درخت هایی از قبیل توسکا از نظر توپوگرافیک رویشگاهی بین صفر تا ۱۰۰۰ متر دارند.
.
سایه به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع ابتدایی
شکل 3 : سایه به عنوان یکی از عناصر تفسیر عکس های هوایی
.
3 - اصول برجسته بینی و توجیه عکس های هوایی
1 – 3 استریوسکوپ و انواع آن
برای دیدن اجسام با چشم و بصورت عادی، شعاع های دید در نقطه مورد نظر یکدیگر را قطع می نماید، لذا برای جدا کردن دید هر چشم از دیگری و موازی نگه داشتن دید هر چشم و در نتیجه ایجاد دو تصویر جدا گانه و مستقل در چشم ها از استریوسکپ استفاده می کنند. به عبارت دیگر قابلیت استریوسکوپ موازی نگه داشتن دید هر چشم و در نتیجه ایجاد دو تصویر جداگانه و مستقل در چشم ها می باشد که پس از رسیدن این تصاویر به مرکز بینایی مغز با هم ترکیب شده و تصویر برجسته ای را ایجاد خواهد کرد.
یکی از مزیت های عکس های هوایی قائم امکان دید سه بعدی از پدیده های سطح زمین با استفاده از یک جفت عکس متوالی است که با استفاده از استریوسکوپ و تنظیم آن برروی جفت عکس متوالی، امکان دید سه بعدی فراهم می شود
استریوسکوپ های متعددی وجود دارند از قبیل :
  1. استریوسکوپ جیبی
  2. استریوسکوپ آینه ای
  3. استریوسکوپ اسکن کننده
  4. اینتر پرتوسکوپ
  5. استریوسکوپ آینه دار
استریوسکوپ ها به طور کلی به سه دسته عمده آینه دار، عدسی دار و ترکیبی تقسیم می شوند. در استریوسکوپ های آینه دار از انعکاس نور و در استریوسکوپ های عدسی دار از انکسار نور استفاده می شود. از محاسن استریوسکوپ های عدسی دار می توان ارزانی، قابلیت حمل و نقل و نگهداری و ساده بودن کار با این دستگاه و از معایب آن می توان محدود بودن بزرگ نمایی، کوچک بودن میدان دید و مشکل بودن کار با عکس های با ابعاد بزرگ را نام برد.
خصوصیات مناسب استریوسکوپ ها جهت تفسیر عکس های هوایی عبارتست از:
  1. بزرگ نمایی از ۱ الی ۵ برابر
  2. میدان دید از ۳۰ درصد تا ۹۰ درصد زوج عکس های هوایی
  3. دارای وزن سبک و استحکام بوده و به آسانی قابل حمل و نقل باشند.
1-1-3 استریوسکوپ جیبی
استریوسکوپ جیبی از دو عدسی بر روی یک پایه تشکیل شده که در آن فاصله مرکز دو عدسی از یکدیگر معادل فاصله بین دو مردمک چشم یعنی بین ۵۵ تا ۷۵ میلی متر قابل تغییر است. در بعضی انواع استریوسکوپ ها این فاصله ثابت و معادل با فاصله متوسط بین دو چشم یعنی ۶۵ میلیمتر می باشد (شکل شماره 4).
در موقع کار با این دستگاه در هر مرحله یک سوم پوشش مشترک یک جفت عکس هوایی می تواند برجسته دیده شود و مورد تفسیر و اندازه گیری قرار گیرد. ضمنا با جابجایی عکس رو و عکس زیر می توان یک سوم دیگر عکس را به صورت برجسته مشاهده کرد، در نهایت برای بقیه عکس که ظاهرا غیر قابل دید برجسته بینی است باید لبه عکس رویی را جهت برجسته بینی با انگشت کمی بالا گرفت.
.
استریوسکوپ جیبی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 4 : استریوسکوپ جیبی
.
2-1-3 استریوسکوپ آینه دار
این دستگاه کامل تر و بهتر از استریوسکوپ جیبی بوده و علاوه بر عدسی چشمی برای دید عادی یعنی حد 0.8 تا یک برابر، دارای عدسی های چشمی اضافی، برای بزرگ نمایی های 3، ۶ و ۸ برابر نیز می باشد. وجود آینه و منشور باعث زیاد شدن فاصله بین دو عکس در موقع دید سه بعدی می گردد و عکس ها روی هم قرار نگرفته و در نتیجه در یک مرحله تمام پوشش مشترک طولی ۶۰ تا ۷۰ درصد عکس می تواند مورد استفاده و تفسیر قرار گیرد (شکل شماره 5).
.
استریوسکوپ آینه ای، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 5 : استریوسکوپ آینه ای
.
در استریوسکوپ های آینه ای نمی توان دوربین های چشمی را به هم دور یا نزدیک کرده و با چشم خود میزان نمود هم چنین در این نوع از استریوسکوپ ها، جدا شدگی بین تصاویر نظیر هم، در دو عکس برابر با ۲۵۰ میلی متر است.
2 – 3 چگونگی توجیه عکس های هوایی جهت برجسته بینی با استریوسکوپ جیبی
آماده نمودن دو عکس متوالی دارای پوشش مشترک طولی را با استریوسکوپ های جیبی در ۶ مرحله می توان خلاصه کرد به طوری که در پایان این مراحل، دید سه بعدی کامل و بدون پارالاکس فراهم می گردد.
مرحله اول : با اتصال دو علامت حاشیه ای مقابل عکس های هوایی یا علائم در گوشه های آن (فیدوشال مارک)، نقطه اصلی یا مرکز هر عکس مشخص می گردد. در شکل شماره 6 مرکز عکس با حرف P نشان داده شده است
.
مشخص نمودن مرکز دو عکس متوالی هوایی جهت برجسته بینی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 6 : مشخص نمودن مرکز دو عکس متوالی هوایی جهت برجسته بینی
.
مرحله دوم: دو عکس متوالی طوری روی میز کار قرار داده می شوند که پوشش مشترک طولی دو عکس بر روی یکدیگر واقع گردند (شکل شماره 1- 7). در این مرحله دو عکس را در جهت مسیر پرواز، از یکدیگر دور کرده به طوری که فاصله بین دو تصویر نظیر از یک جسم (مثلا سقف یک ساختمان مشخص) در دو عکس حدود ۶ سانتی متر گردد (شکل ۲- 7).
.
پوشش مشترک طولی و تنظیم فاصله 6 سانتی متری در دو عکس متوالی هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 7 : پوشش مشترک طولی و تنظیم فاصله 6 سانتی متری در دو عکس متوالی هوایی
.
هنگام قرار دادن عکس ها روی میز باید توجه داشت که سایه عوارض (مثل سقف ساختمان و کوه و ...) به طرف شخص مفسر عکس باشد که در غیر این صورت ممکن است بالای کوه ها را دره و دره ها را بالای کوه تجسم کرده و در عمل تفسیر دچار اشتباه شویم.
مرحله سوم: استریوسکوپ جیبی به طوری روی عکس ها قرار داده شود که مثلا عکس سمت راست رو و عکس سمت چپ زیر بوده و عدسی سمت چپ روی مرکز عکس سمت چپ قرار گیرد (شکل شماره 8).
.
تعیین مسیر پرواز بر روی عکس هوایی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 8 : تعیین مسیر پرواز بر روی عکس هوایی
.
در این مرحله چنانچه از داخل عدسی های استریوسکوپ به عکس نگاه شود، حالت دید سه بعدی حاصل می شود. در صورتی که عکس ها کاملا برجسته دیده نشد باید قدری آن ها را در جهت پرواز یا عمود بر آن تغییر مکان داد. همیشه باید توجه داشت که محور دیدگان استریوسکوپ ( خطی که مرکز دو عدسی ها را به یکدیگر وصل می کند) موازی با مسیر پرواز باشد.
مرحله چهارم: عکس سمت چپ را روی عکس سمت راست قرار داده و استریوسکوپ موازی روی آن مستقر شود به طوری که مرکز عدسی سمت راست روی مرکز عکس سمت راست قرار گیرد. مانند مرحله قبل، مرکز عکس سمت راست نیز بر روی عکس سمت چپ نقش می گیرد. البته واضح است که فاصله بین دو تصویر نظیر، تقریبا حدود ۶ سانتی متر است.
مرحله پنجم: در روی هر عکس، مرکز عکس و تصویر عکس مجاور را به یکدیگر وصل کرده و امتداد این خط در کناره های عکس مشخص می گردد. این خط نشان دهنده مسیر پرواز واقعی هواپیما در زمان عکس برداری می باشد.
مرحله ششم: یک عکس ثابت و عکس دیگر بگونه ایی تنظیم شود که مراکز عکس ها و مسیر پرواز در یک امتداد قرار گیرند. در این مرحله تصاویر سه بعدی خواهند بود ( شکل شماره 9).
.
جفت عکس متوالی آماده شده جهت برجسته بینی با  <strong class='sis-keyword'>استریوسکوپ</strong> جیبی، مدرسه سنجش از دور مقطع دانشجویان
شکل 9 : جفت عکس متوالی آماده شده جهت برجسته بینی با استریوسکوپ جیبی
.
تا این مرحله 1.3 محدوده عکس قابل بررسی با استریوسکوپ جیبی خواهد بود و با عوض کردن موقعیت عکس های سمت چپ و راست از نظر زیر و رو بودن و در زیر قرار دادن عکس رویی، می توان حدود 2.3 از پوشش مشترک طولی دو عکس را سه بعدی دید و برای دیدن باقیمانده تصویر نیز بایستی عکس رویی را با دو انگشت قدری بالا گرفت.
2 – 3 چگونگی توجیه عکس های هوایی جهت برجسته بینی با استریوسکوپ آینه دار
اصول کار توجیه عکس های هوایی با استریوسکوپ آینه دار نیز مشابه استریوسکوپ جیبی می باشد که موارد تشابه و اختلاف آن ها را می توان این گونه تشریح کرد:
الف - نقاط اصلی عکس ها با کمک فیدوشال مارک مشخص گردد.
ب- این مرحله مانند مرحله "ب" استریوسکپ جیبی انجام می باشد، با این تفاوت که فاصله یک جسم در دو عکس بجای 6 سانتیمتر، 25 سانتیمتر باید باشد.
ج- استریوسکوپ آینه دار به گونه ای روی دو عکس تنظیم می شود که مسیر پرواز با محور استریوسکوپ موازی باشد. با بزرگ نمایی عادی، عکس ها برجسته دیده شده و مرکز هر عکس روی عکس بعدی منتقل می شود.
د- بعد از مشخص کردن مسیر پرواز مشابه استریوسکوپ جیبی، دو عکس طوری روی میز تنظیم می شود که دو مرکز اصلی و تصویر آن ها در عکس مجاور در یک امتداد قرار گیرند.
شکل شماره 10 جفت عکس متوالی آماده شده جهت برجسته بینی با استریوسکوپ آینه ای را نشان می دهد که فاصله بین مرکز عکس و تصویر آن در عکس مجاور حدود ۲۵ سانتی متر بوده و دو عکس متوالی ثابت می باشند. بنابراین هنگام استفاده از استریوسکوپ های آینه ای، می توان کلیه مناطق عکسی را بدون جابجایی عکس ها و تنها با جابجا کردن استریوسکوپ، در حالت سه بعدی و بدون پارالاکس مشاهده و عملیات تفسیر عکس را انجام داد
.
جفت عکس متوالی آماده شده جهت برجسته بینی با  <strong class='sis-keyword'>استریوسکوپ</strong> آینه ای، مدرسه سنجش از دورمقطع دانشجویان
شکل 10 : جفت عکس متوالی آماده شده جهت برجسته بینی با استریوسکوپ آینه ای
.
4 - پیشنهادات
به منظور آشنایی با تفسیر عکس های هوایی آموزش های کاربردی در این زمینه پیشنهاد می گردد تا با درک بهتر اصول برجسته بینی و نحوه صحیح توجیه یک زوج عکس هوایی قائم به کمک استریوسکوپ (جیبی یا آینه دار) عوارض و پدیده های موجود در عکسهای هوایی را شناسایی و طبقه بندی نمود.
به منظور مطالعه بیشتر در زمینه تفسیر عکس های هوایی به کتاب اصول تفسیر عکس های هوایی با کاربرد در منابع طبیعی انتشارات دانشگاه تهران مراجه شود.
مولف کتاب : محمود زبیری - احمد دالکی
آدرس کوتاه شده:
فهرست طبقات