۱۳۹۹/۰۳/۰۴ ۱۱:۵۹ ۶۳۸
طبقه بندی: پایش ماهواره ای زمین
چچ
پایش ماهواره ای محوطه های باستانی

پایش ماهواره ای محوطه های باستانی

باستان شناسی، دانش بررسی فرهنگ های انسانی از راه بازیابی، مستندسازی و تحلیل بازمانده های مادی بشر، همچون معماری، دست ساخته ها، بازمانده های انسانی و یا پهنه زمین است.

.

استان فارس
استان خوزستان

مقدمه
هدف نهایی باستان شناسی، روشنگری درباره تاریخ بشر و فراز و فرود شکل گیری تمدن است. از این رو بسیاری از رشته های دیگر علوم انسانی نظیر تاریخ، گیتا شناسی، زمین شناسی و مردم شناسی در پیوند با این دانش بشری بوده اند این علم در راه شناخت فرهنگ و تمدن های جوامع گذشته از چندین دهه قبل نه تنها در اصول و روش تحقیق، بلکه در اهداف نیز به سرعت دستخوش تحولات بنیادی شده است و روح تازه ای را در کالبد علوم اجتماعی و هنر دمیده است. باستانشناسی در ایران ابتدا مخلوطی از تحقیقات زمین شناسی اروپائیان برای اکتشاف نفت و علاقه بعضی از تاریخ دوستان غربی در ایران بود که به این شکل آغاز شد ولی با کمی تامل می توان دریافت که باستان شناسی می تواند نقش بسیار سازنده ای در زندگی مردمان امروزی داشته باشد، چرا که یافته های باستان شناسی گنجینه های تجربه مردمان باستان است. بیش از یک قرن است که باستان شناسان برای مطالعه آثار و بناهای برجا مانده از گذشتگان از مطالعات زمینی و روش های اکتشافی زمین شناسی و ژئوفیزیک و ... بهره می برند. در نیم قرن اخیر، تصاویر ماهواره ای و سنجش از دور همانند نقشی که در مطالعه بسیاری از علوم کاربردی داشتند؛ در علم باستان شناسی نیز به عنوان روشی سریع و دقیق در جهت شناسایی اولیه آثار باستانی روی سطح زمین مورد استفاده قرار گرفتند. شاید یکی از بهترین مزایای سنجش از دور در باستان شناسی، امکان دید وسیع و یکپارچه آن است. همچنین داده های رادار با توجه به قابلیت نفوذ آن در خاک، در مطالعه و شناسایی اولیه تپه ها و محوطه های باستانی می توانند مفید واقع شوند.

.

ضرورت و اهمیت پایش
باستان شناسی نقش بسیار سازنده ای در زندگی مردمان امروزی دارد. زیرا یافته های آن گنجینه های تجربه و مهارت مردمان باستان است. کاربردهای باستان شناسی در زمینه های آموزش و پرورش و کسب تجارب نیاکان مان، در ایجاد وحدت فرهنگی و ملی، در مدیریت منابع میراث فرهنگی و در جلب جهانگرد فرهنگی دارای اهمیت فراوان است. از آنجا که گذشته چراغ راه آینده است، باستان شناسان با مطالعات خود تغییرات جوامع انسانی را از گذشته تاکنون ارائه داده و می توانند بر این اساس تحولات آینده را تا حدودی پیش بینی کنند.
علم باستان شناسی نه فقط در تقویت وحدت ملی موثر است که با ارائه شواهد از شباهت های زندگی اقوام مختلف در دیرینه سنگی، می تواند به همبستگی جهانی نیز کمک کند. در مطالعه آثار و بقایای فرهنگ های گذشته، ارتباطات نزدیکی بین سبک های هنری و تکنیک های ساخت ابزار دیده می شود. این اشتراکات دلیلی بر ارتباط و استمرار فرهنگی ملت های مختلف است. چنین اشتراکاتی در کاوش های باستانی در بخش های مختلف ایران دیده می شود. امروزه در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، حفاریها و کاوش های باستانی با نگاهی به صنعت جهانگردی صورت می گیرد. کشور ما ایران نیز از قاعده مستثنی نیست. امروزه یکی از منابع درآمد دولت ها جذب توریسم در حوزه جهانگردی از مکان های باستانی است. لذا اکتشاف مکان های باستانی در جذب گردشگران فرهنگی و توریسم دارای اهمیت بسیار است.

.

نقش فناوری سنجش از دور در پایش مکان های باستانی
طی دهه های گذشته ابتدا عکس های هوایی و سپس تصاویر ماهواره ای جهت پایش و شناسایی محوطه های باستانی مورد استفاده قرار می گرفت. با پیشرفت سنجش از دور در سال های اخیر، تصویربرداری ماهواره ای با قدرت تفکیک مکانی بالا جهت اکتشافات محوطه های کوچکتر و آثار باستانی موجود در سطح و زیر خاک بکار گرفته شدند. از آنجائی که تحقیقات باستان شناسی جهت کشف آثار و گذشته آنها مرتبط با مطالعات گیاه شناسی، جنگل داری، خاک شناسی، هیدرولوژی و سایر علوم است، امروزه فناوری سنجش از دور و سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) روش های کارآمدی برای جمع آوری اطلاعات و تحلیل و پردازش آنها با یکدیگر، در اختیار متخصصین و محققین در راستای تکمیل مطالعات باستان شناسی قرار دارند. براساس اصول فیزیک سنجش از دور، طیف الکترومغناطیس منعکس شده از سطح زمین حاوی اطلاعاتی از ویزگی های فیزیکی و شیمیایی پدیده های مختلف است. لذا مطالعه و بررسی این ویژگی ها توسط باستان شناسان، سرنخ هایی از فعالیت های گذشته بشر در زمینه های کشاورزی، بناها و راه ها، پوشش گیاهی آن زمان و انواع سنگ های گوناگون که هر یک دارای مشخصات طیفی مختلف هستند را برای آنها نشان می دهد. یکی از فعالیت های مهم در امور باستان شناسی مستند نگاری میراث فرهنگی است.
مستند نگاری میراث فرهنگی با استفاده از روش‏های قدیمـی و بازدیدهای میدانی (روش‏های فعال) شامل محدودیت‏هایی است کـه از آن جملـه می‏ تـوان بـه صـرف زمـان و هزینـه زیـاد و خسـتگی نیـروی انسـانی در فعالیت‏هـای مسـتندنگاری، عدم دسترسی یا دسترسی دشوار به برخی مناطق صعب العبور و ... اشـاره نمـود. یکی از راه‏ های نوین برای مستند نگاری میراث فرهنگی، سنجش از دور فراطیفی است که به عنوان روش غیر فعال شناخته می‏ شود. می ‏توان ادعا کرد که سنجش از دور، ابزاری انقلابی در مستند نگاری میراث فرهنگی است. با استفاده از تصاویر فراطیفی که امکان ادغام داده ‏های پوشش زمین، کاربری اراضی، زمین شناسی، ژئوموروفولوژی و ویژگی‏های هیدروگرافی را به ما می‏ دهد، می ‏توانیم راحت تر و دقیق تر به مستند نگاری سکونتگاه های انسانی در گذشته بپردازیم.

.
پایش تغییرات ویژگی های منعکس شده سطح زمین و ثبت آن توسط حسگرهای ماهواره، می توان به انواع بافت های مختلف خاک پی برد. شناسایی خاک های خشکی که در گذشته در آنها کشاورزی شده و یا محتوی بقایای آثار باستانی هستند، شناسایی آن به دلیل تفاوت نوع بافت این خاکها از سایر خاک ها، امکان پذیر می باشد. در روش های پیشرفته مانند اسکنرهای چند طیفی که قابلیت ردیابی خندق ها و گودال های آبیاری را دارند، شناسایی از طریق تغییرات حرارت انجام می گیرد. این گونه خاک ها به دلیل داشتن رطوبت بیشتر نسبت به خاک های اطراف از تغییرات حرارتی متفاوتی برخوردار هستند. برای مثال، سنگهای قبر به دلیل جذب حرارت بیشتر، داغ تر از خاک های اطراف خود هستند که در باندهای حرارتی تصاویر ماهواره ای به راحتی قابل تشخیص خواهند بود. تصاویر رادار نیز امکان دید باستان شناس را در محدودیت هایی چون شب هنگام و ابری بودن منطقه، افزایش می دهد. به علاوه، تصاویر رادار قابلیت نفوذ به تاج پوشش فشرده گیاهان و سطح زمین را دارند.

.

کاربردها و دستگاه های بهره بردار
با توجه به کاربردهای علم باستان شناسی که اشاره شد، نتایج مطالعات باستان شناسی با استفاده از سنجش از دور در سازمان ها و نهاد های مختلف به شرح زیر است:

  1. وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
  2. کلیه سازمان ها و دستگاه هایی که با امور فرهنگی و گردشگری در ارتباط هستند.
  3. وزارت آموزش و پرورش برای آشنایی دانش آموزان با میراث فرهنگی ملی خود
  4. پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری
  5. پژوهشکده باستان شناسی

.

آدرس کوتاه شده: