دوشنبه, ۲۳ فروردین ۱۴۰۰ ۱۲:۴۱ ۱۶۴
چچ
پدیده های جغرافیایی ساحلی در جنوب ایران

پدیده های جغرافیایی ساحلی در جنوب ایران

در این مطلب با برخی پدیده های جغرافیایی که در سواحل دریاهای جنوبی کشورمان یعنی خلیج فارس و دریای عمان هستند؛ بیشتر آشنا می شویم.

در درس جغرافیا با برخی از پدیده های جغرافیای طبیعی آشنا شده اید. پدیده هایی مثل کوه ها، دشت ها، جلگه ها، تپه های ماسه ای، پیچان رود یا مه‌ آندر، دلتا و غیره. برخی از این پدیده ها که نام بردیم فقط در درون خشکی ها هستند و برخی مثل دلتاها فقط در حاشیه سواحل دریاها و برخی در هر دو حالت دیده می شوند. در کلاس امروز می خواهیم با برخی پدیده های جغرافیایی که در سواحل دریا های جنوبی کشورمان یعنی خلیج فارس و دریای عمان هستند؛ بیشتر آشنا بشویم.


  • سواحل مرجانی، صخره ای و تپه ماسه ای دریای عمان

اگر تا به حال به کُنارَک و چابهار سفر کرده باشید، حتماً متوجه تفاوت سواحل آنجا با ساحل دریای خزر شده اید. سواحل ایران در شمال دریای عمان، سیماهای متفاوتی دارد به طوری که در جاهایی ماسه ای و جاهایی تپه ماسه ای (شکل 1) است و در بخش های دیگر مرجانی و در جای دیگر صخره ای. گاهی هم یک سکوی ساحلی قدیمی توسط امواج دریا فرسایش یافته و ساحل به شکل سطحی صاف و افقی نمایان شده که به آن، پاد گانه ساحلی یا پاد گانه دریایی (Marine Terrace) می گویند. گاه روی این پاد گانه ها یا تراس ها، بعد از دهها هزار سال، روستا ها و شهرهای کوچکی شکل می گیرد. شهر کوچک بریس (شکل 2) در شرق چابهار بر روی ساحلی که پاد گانه دریایی است؛ ایجاد شده است.


تصویر ماهواره ای سنتینل 2 از سواحلی با تپه های ماسه ای طولی در ساحل شمالی دریای عمان

شکل-1: تصویر ماهواره ای سنتینل 2 از سواحلی با تپه های ماسه ای طولی در ساحل شمالی دریای عمان


 تصویر ماهواره ای سنتینل 2 از شهربریس که بر روی پادگانه ساحلی ایجاد شده است.

شکل-2: تصویر ماهواره ای سنتینل 2 از شهربریس که بر روی پادگانه ساحلی ایجاد شده است


  • خلیج کوچک

خلیج کوچک (bay)، به محدوده آبی گفته می شود که از چند جهت توسط خشکی احاطه شده است و از خلیج کوچکتر است. خلیج کوچک چابهار ( شکل 3)، در سواحل ایرانی دریای عمان مثالی از این پدیده جغرافیایی است که به دلیل داشتن شکل حلقه ای (Ω)، در دسته خلیج های کوچک اَمگایی قرار دارد. در نقطه آغاز شرقی این خلیج کوچک، بندر چابهار و در سمت غربی آن بندرکَنارک و دماغه پَزم واقع شده است. جاده آسفالته ای که محیط این خلیج کوچک حلقه ای را دور می زند؛ این دو بندر مهم ایران در دریای عمان را به هم پیوند می دهد.


تصویر ماهواره ای گوگل ارث از یک خلیج کوچک (Bay) در سواحل مکران و در میان بندرهای چابهار و کنارک

شکل-3: تصویر ماهواره ای گوگل ارث از یک خلیج کوچک (Bay) در سواحل مکران و در میان بندرهای چابهار و کنارک


  • خور

در درس جغرافیا با واژه خور آشنا شده اید و می دانید که در سواحل خلیج فارس و دریای عمان، بریدگی های عمیقی وجود دارد که ساکنان محلی به آنها خور می گویند (شکل 4). خورها اکوسیستم یا محیط های زیستی خاصی هستند که ویژگی هر دو اکوسیستم ساحل دریایی و ساحل رودخانه ای را همزمان دارند. بنابراین، مکان مناسبی برای رشد و زندگی برخی گیاهان و جانوران بوده و گاه بنادری در جوار آنها شکل می گیرد. یکی از بزرگترین خورهای جنوب ایران، خور موسی (شکل 5) در سواحل خلیج فارس است که بندر امام و بندر ماهشهر در محدوده آن ایجاد شده و رشد کرده اند.


 تصویر ماهواره ای از خورهای ایجاد شده در شرق بندرعباس

شکل-4: تصویر ماهواره ای از خورهای ایجاد شده در شرق بندرعباس که در میان شاخه های این خورها، شهرهای کوچک تیاب و کلاهی ایجاد شده اند


شکل-5: تصویر ماهواره ای سنتینل 2، از خور موسی و دو بندر مهم امام خمینی و بندر ماهشهر که در سواحل آن توسعه یافته اند


  • جنگل حرا

آیا در مورد جنگل های حرّا شنیده اید؟ یا از نزدیک آنها را دیده اید؟ جنگل های شگفت انگیزی که بیننده را به یاد فیلم های علمی- تخیلی می اندازد (شکل6). درختان حرّا یا مانگرو درختانی با شاخ و برگ سبز روشن و ارتفاع حدود 3 تا ۶ متر هستند که در آب شور زندگی می کنند. پوست این درختان خاصیت تصفیه کنندگی دارد و آب دریا را گرفته و با دفع نمک آن، بخش شیرین آب را جذب می کند. این درختان همیشه سبز رنگ بوده و در دریا های نواحی گرمسیری در جهان دیده می شوند. در خلیج فارس نیز، جنگل های حرا در سواحل جزایر قشم، هرمز و سواحل مرکزی و غربی استان هرمزگان دیده می شوند (شکل 7).


عکس هایی از جنگل های حرا ی خلیج فارس

شکل-6: عکس هایی از جنگل های حرا ی خلیج فارس


 تصویر ماهواره ای سنتینل 2 از جنگل های حرا در جنوب غربی بندر لافت در خلیج فارس

شکل-7: تصویر ماهواره ای سنتینل 2 از جنگل های حرا در جنوب غربی بندر لافت در خلیج فارس (در ترکیب باندی ایجاد شده از تصویر سنتینل 2، جنگل های حرا به رنگ قرمز و آب خلیج به رنگ آبی نشان داده می شود)


آدرس کوتاه شده:
فهرست طبقات