سه شنبه, ۲۲ تیر ۱۴۰۰ ۱۳:۲۷ ۲۷۷
چچ
مخروط افکنه چیست؟

مخروط افکنه چیست؟

این نگارش در مورد ویژگی های مخروط های افکنه و ساختار و نحوه شکل گیری آنها می باشد.‏

هنگامی که رودخانه از سراشیبی یا کوه به دشت می رسد، مواد همراه خود را با توجه به کاهش سرعت ته ‏نشین می نماید. این مواد آبرفتی که اغلب برای کشاورزی مناسب هستند، مخروط افکنه ‏‎(Alluvial Fan)‎‏ ‏نام دارند. مخروط افکنه ها، ته نشست های بادبزنی شکل هستند، لذا به آنها بادبزن آبرفتی هم می گویند.‏‎ ‎محل تشکیل مخروط افکنه ها در حواشی کوهستان ها است‎ )‎شکل 1).‏


 طرحی شماتیک که موقعیت تشکیل مخروط افکنه ها و شکل بادبزنی آنها را نشان می دهد.‏
شکل1: طرحی شماتیک که موقعیت تشکیل مخروط افکنه ها و شکل بادبزنی آنها را نشان می دهد.‏


رسوبات مخروط افکنه از رأس به طرف دامنه نوعی جور شدگی نشان می دهند، به این معنی که نزدیک ‏رأس، بیشتر از دانه های درشت تر مثل قلوه سنگ، شن و ماسه تشکیل شده اند و به تدریج به طرف قاعده، ‏دانه ها ریز تر و بیشتر در حد ماسه، سیلت و رس می شود. هر چه از کوهستان به طرف دشت برویم از ‏ضخامت آن کاسته و بر وسعت آن افزوده می شود. از نظر اقتصادی مخروط افکنه ها از اهمیت خاصی ‏برخوردار هستند؛ زیرا مرکز تجمع آبهای زیر زمینی و تشکیل سفره های آب زیرزمینی بوده و خاک ‏حاصلخیزی برای کشاورزی دارند (شکل 2).‏


عکس از دو مخروط افکنه در مسیر جاده خرم اباد به کوهدشتعکس از دو مخروط افکنه در مسیر جاده خرم اباد به کوهدشت
شکل2: عکس از دو مخروط افکنه در مسیر جاده خرم اباد به کوهدشت


در دامنه ی پاره ای از کوه ها، مانند کوه هشتاد پهلو، مخروط افکنه دره های مجاور به یکدیگر می پیوندند و ‏به صورت نوار ممتدی در می آیند که تشکیل یک دشت آبرفتی را می دهند. به این نوع مخروط افکنه های ‏بهم پیوسته، باجادا ‏‎(bajada) ‎‏ می‌ گویند (شکل3).‏


 دو عکس از مخروط افکنه های بهم پیوسته (باجادا) در دامنه کوه هشتاد پهلو در استان لرستان، خرم آباد.‏ دو عکس از مخروط افکنه های بهم پیوسته (باجادا) در دامنه کوه هشتاد پهلو در استان لرستان، خرم آباد.‏

شکل3: دو عکس از مخروط افکنه های بهم پیوسته (باجادا) در دامنه کوه هشتاد پهلو در استان لرستان، خرم آباد.‏


مخروط افکنه ها، پدیده های جغرافیایی هستند که از نظر اندازه بر روی تصاویر ماهواره ای هم مشاهده می ‏شوند. در نزدیکی شهر داراب در استان فارس، مخروط افکنه ای وجود دارد که از نظر شکل بادبزنی منحصر به ‏فرد بوده و غالباً به عنوان مثالی خاص، در مطالعات مخروط افکنه ها با تصاویر ماهواره ای استفاده می شود ‏‏(شکل4). ‏


مخروط افکنه ای زیبا در نزدیکی شهرهای داراب و نیریز در استان فارس.‏
شکل4: مخروط افکنه ای زیبا در نزدیکی شهرهای داراب و نیریز در استان فارس.‏


در مطالعه مخروط افکنه ها بر روی تصاویر ماهواره ای در ایران، مشاهده شده است که مخروط افکنه هایی که ‏خاک حاصلخیز برای کشاورزی داشته اند؛ غالبا محل زندگی مناسبی هم برای انسان بوده اند؛ لذا بر روی این ‏مخروط افکنه ها، روستاها و شهرهای بسیاری پدید آمده اند. شهرهای نیشابور و چناران در استان خراسان ‏رضوی مثال هایی از توسعه تمدن و شهر نشینی بر روی مخروط افکنه ها هستند (شکل های 5 و 6).‏


شهر چناران بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل 2.( این تصویر در ترکیب باندی کاذب تهیه شده است، که در این ‏ترکیب باندی پوشش گیاهی به رنگ قرمز دیده می شود)‏

شکل5: شهر چناران بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل 2.( این تصویر در ترکیب باندی کاذب تهیه شده است، که در این ‏ترکیب باندی پوشش گیاهی به رنگ قرمز دیده می شود)‏


ر این تصویر مخروط افکنه های بهم پیوسته تشکیل باجادا داده ‏اند و نیشابور بر روی بزرگترین مخروط افکنه ایجاد شده است

شکل 6: شهر نیشابور بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل 2. در این تصویر مخروط افکنه های بهم پیوسته تشکیل باجادا داده ‏اند و نیشابور بر روی بزرگترین مخروط افکنه ایجاد شده است. ( این تصویر در ترکیب باندی کاذب تهیه شده است، که در این ‏ترکیب باندی پوشش گیاهی به رنگ قرمز دیده می شود)‏


آدرس کوتاه شده:
فهرست طبقات