چهارشنبه, ۲۴ فروردین ۱۴۰۱ ۱۴:۱۰ ۵۲
چچ
مطالعه تعرضات صورت گرفته به مناطق باستانی با استفاده از فناوری سنجش از دور و بکار گیری تصاویر ماهواره ای

مطالعه تعرضات صورت گرفته به مناطق باستانی با استفاده از فناوری سنجش از دور و بکار گیری تصاویر ماهواره ای

این نگارش نشان می دهد که چگونه فناوری سنجش ازدور با بکارگیری قابلیت های خود می تواند به نظارت به تعرضات صورت گرفته در محدوده باستانی در کشور بپردازد.

فلات ایران و مناطق همجوار زادگاه تمدن های دیرین بوده و فعالیت های انسان ها در اولین دوره های رشد و شکوفایی خود از این سرزمین آغاز شده است. به همین دلیل کشف و شناسایی سیر تمدن بشر در این سرزمین و سرزمین های مجاور قابل رد گیری می باشد و نیز کشور های این منطقه دارای سابقه بسیار و تمدن کهن می باشند. قدمت آثار به جای مانده از تمدن های کهن این سرزمین باعث شده که فرسایش و تخریب های زیادی بر روی این آثار برجای مانده صورت گیرد. همچنین، سازه های برجای مانده از این تمدن ها، عموماً در زیر رسوبات و لایه های آبرفتی و یا شنزار ها و خاک مدفون شده اند. موارد فوق باعث می گردد که برای کشف، شناسایی و استخراج اطلاعات و داده های تاریخی از ابزاری متناسب با ویژگی ها و شرایط آنها استفاده نماییم. یکی از بهترین ابزارها برای استحصال موارد فوق بکارگیری فناوری سنجش از دور و داده ها و تصاویر ماهواره ای می باشد. فناوری سنجش از دور با توجه به مزایایی که نسبت به مطالعات زمینی دارد، می تواند اطلاعاتی را برای ما از سطح زمین حاصل کند که گاه از طرق دیگر مقدور نیست. در فناوری سنجش از دور، متخصصان به تعبیر و تفسیر تصاویر ماهواره ای می پردازند. یکی از ویژگی های تصاویر ماهواره ای که در زمینه اکتشافات باستان شناسی کاربرد دارد،‌ دید و نگاه گسترده تصاویر ماهواره ای بر روی سطح زمین می باشد. این قابلیت، امکان برقراری ارتباط محدوده باستانی با یکدیگر و یا با دیگر پدیده های اطراف می باشد. امکان تکرار تصویر برداری در دوره های زمانی و ایجاد سری های زمانی تصویر برداری قابلیت دیگر فناوری سنجش از دور می باشد. با تکرار تصویر برداری می توان تغییرات بوجود آمده در سطح زمین را شناسایی و اندازه گیری نمود. در فناوری سنجش از دور، متخصص این فن می تواند با استفاده دانش خود در زمینه سنجش از دور و همچنین اطلاعاتی که در زمینه کاربری خاصی مانند باستان شناسی دارد، به ارزیابی و بررسی پدیده های سطحی زمین پرداخته و پدیده های باستانی را هر چند که در سطح زمین ظهوری نداشته باشند،‌ شناسایی نماید. برای انجام مطالعه پدیده های باستانی که از ابعاد کوچکتری برخودارند، داده ها و تصاویر با قدرت تفکیکی مکانی بالا کارآمد بوده و این تصاویر با دقت بیشتری امکان شناسایی و کشف پدیده های باستانی را فراهم می آورند. برای شناسایی پدیده های باستانی، داده های چند طیفی که ایجاد تصاویر رنگی مجازی را ممکن می سازند بسیار کارآمد هستند. با استفاده از داده های چند طیفی و ایجاد تصاویر رنگی طبیعی و یا رنگ مجازی و در نتیجه شناسایی بهتر عوارض سطح زمین و پدیده های باستانی، تداخل و تعرض این عوارض در پدیده های باستانی بهتر قابل شناسایی است. یکی از مناطق باستانی این سرزمین که بارها دچار تعرض شده تپه باستانی خورندین تپه می باشد که بارها به کشاورزی بر این تپه پرداخته شده است. در مطالعه سنجش از دوری تعرضات کشاورزی به تپه باستانی خورندین با بررسی تصاویر ماهواره ای از این تپه در دوره زمانی1392 تا 1400 نشان داده شده است که در این مدت،‌ اقدام به انواع فعالیت های کشاورزی در محل این تپه باستانی، شده است. محدوده تپه باستانی خوراندین تپه که دست اندازی ها و فعالیت های کشاورزی زیادی در آن انجام شده در حدود 37000 متر مربع وسعت دارد. در شکل 1 که تصویر ماهواره ای مربوط به فروردین سال 1392 می باشد، کشاورزان، سطح بالایی تپه را به منظور کشاورزی شخم زده اند. محدوده های شخم زده با رنگ زرد مشخص شده است. در این تاریخ در حدود چهل و پنج در صد از محدوده تپه باستانی مورد تعرض قرار گرفته است.


تصویر فروردین 1392، محدوده مشخص شده با رنگ زرد محدوده زمین های دست اندازی شده می باشند
شکل 1: تصویر فروردین 1392، محدوده مشخص شده با رنگ زرد محدوده زمین های دست اندازی شده می باشند


شکل 2 تصویر ماهواره ای دیگری منطقه می باشد که نشان هایی از تعرضات به محدوده این تپه باستانی را ارائه می نماید. در این شکل که مربوط به تصویر ماهواره ای برداشته در اسفند سال 1392 است،‌ در شیب شمالغربی تپه،‌ در محدوده ای به وسعتی در حدود 3400 متر مربع (شامل 640 متر مربع شخم زده شده و 3400 متر مربع نهال و درختان کوچک) به انجام نهال کاری پرداخته شده و بخش کوچکی نیز شخم زده شده است. این مساحت در حدود یازده درصد وسعت تپه باستانی خورندین تپه می باشد. این محدوده ها با رنگ های سبز کمرنگ و زرد مشخص شده اند.


تصویر اسفند 1392 که در بخشی زمین های آماده کشت و در بخشی نهالکاری در آن انجام شده است
شکل 2: تصویر اسفند 1392 که در بخشی زمین های آماده کشت و در بخشی نهالکاری در آن انجام شده است


شکل 3 که شامل تصویر ماهواره ای مربوط به مهرماه سال 1396 است نیز حاکی از ادامه تعرضات به این تپه باستانی است. این تصویر ماهواره ای نشان می دهد که بخش شمالی این تپه از درختان دست کاشت به وسعت تقریبی 2500 متر مربع پوشیده شده و شیب شمالغربی و نیز سطح بالایی آن به وسعتی در حدود 20000 متر مربع تحت پوشش نهال قرار گرفته است. این مناطق چیزی در حدود شصت و یک در صد سطح تپه را شامل می شوند.


تصویر مهر 1396 که در بخش هایی که به رنگ سبز مشخص شده کاشت نهال و گیاهان کوچک اندام و در بخش مشخص شده به رنگ سبز تیره درختان بزرگ دیده می شوند
شکل 3: تصویر مهر 1396 که در بخش هایی که به رنگ سبز مشخص شده کاشت نهال و گیاهان کوچک اندام و در بخش مشخص شده به رنگ سبز تیره درختان بزرگ دیده می شوند


تصویر نشان داده شده در شکل 4 که مربوط به مهر 1400 می باشد نیز ادامه و انجام نهالکاری و درختکاری در بخش های مختلف و بر روی این تپه باستانی را نشان داده شده است. همچنان که در نقشه تهیه شده از این تصویر نشان می دهد در بخش شمالی این تپه باغی به وسعت حدود 2000 متر مربع و نیز بخش هایی با درختان کوچک در شیب های شمالی و شمالغربی و غربی و همچنین بخشی بر روی این تپه دیده می شود که مساحتی در حدود 13000 متر مربع را به خود اختصاص داده است. این مناطق چیزی در حدود چهل در صد سطح تپه را شامل می شوند.


تصویر مهر 1400 که در بخش هایی که به رنگ سبز مشخص شده کاشت نهال و گیاهان کوچک اندام و در بخش مشخص شده به رنگ سبز تیره درختان بزرگ دیده می شوند
شکل 4: تصویر مهر 1400 که در بخش هایی که به رنگ سبز مشخص شده کاشت نهال و گیاهان کوچک اندام و در بخش مشخص شده به رنگ سبز تیره درختان بزرگ دیده می شوند


در جدول 1 نتایج بدست آمده از تعرضات به تپه باستانی خورندین تپه در طی سال های ابتدای 1392، انتهای 1392، مهر 1396 و مهر 1400 که با استفاده از فناوری سنجش از دور و بکارگیری تصاویر ماهواره ای بدست آمده، نشان داده شده است.


جدول 1: نتایج بدست آمده از تعرضات به تپه باستانی خورندین تپه در طی سال های 1392، 1396 و 1400

نتایج بدست آمده از تعرضات به تپه باستانی خورندین تپه


در این مطالعه دست اندازی های فراوان در این تپه باستانی نشان داده شده است. روند دست اندازی ها در زمان های مختلف نوعی بلامعارض بودن در تعرض به تپه باستانی خورندین تپه را نشان می دهد.


آدرس کوتاه شده:
فهرست طبقات