یکشنبه, ۱۵ فروردین ۱۴۰۰ ۰۸:۵۲ ۴۱
طبقه بندی: رویدادها و اطلاعیه ها
چچ
پانزدهم فروردین مصادف با چهارم آوریل، روز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی

پانزدهم فروردین مصادف با چهارم آوریل، روز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی

هر مطالعه ای که مربوط به محیط زیست گونه ها باشد می تواند در حفظ و حراست تنوع زیستی و ژنتیکی نقش داشته باشد.

15 فروردین روز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی


پانزدهم فروردین مصادف با چهارم آوریل به نام روز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی نام گذاری شده است که امروزه از اهمیت بسیار ویژه ای در دنیا برخوردار می باشد. تنوع ژنتیکی و زیستی بطور کلی شامل اشکال متنوع حیات روی زمین است که تنوع ژنی، تنوع گونه ‏های مختلف جانوری، گیاهی و میکرو ارگانیسم ها و تنوع اکوسیستم ها از جمله کوهستان ‏ها، بیابان ها، انواع جنگل ها، دریاچه ها و تالاب ها، اقیانوس ها، رودخانه ها و...، را دربر می گیرد.
‏این تنوع زیستی طی میلیاردها سال شکل گرفته، تکامل یافته و برخی از آن ها نیز متاسفانه منقرض شده ‏است.‏ امروزه بشر به اهمیت و حیاتی بودن ذخایر ژنتیکی و زیستی پی برده و برای جلوگیری از نابودی و منقرض شدن ذخایر ژنتیکی و زیستی موجود، اهتمام ویژه ای داشته و با وضع قوانین سختگیرانه در پی حفظ ذخایر ژنتیکی و زیستی باقیمانده است.
کشور ایران نیز از این قاعده مستثنی نبوده و به دلیل ذخایر ژنتیکی و زیستی بسیار غنی و گسترده ، تلاش در جهت حفظ آنها با استفاده از تمامی ظرفیت ها و امکانات را در دستور کار دارد. در همین راستا، حتی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران از سال 1386 تاسیس شده و کلکسیون ‌های ارزشمندی از ذخایر زیستی و بومی و غیربومی را برای تحقیقات و صنعت زیست ‌فناوری فراهم کرده است.


ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی
ذخایر ژنتیکی، کاملا وابسته به ذخایر زیستی می باشد. تنوع گونه ها از اهمیت دو چندانی در غنای تنوع زیستی در هر منطقه برخوردار بوده و به هر میزان تنوع گونه ای جانوری و گیاهی که بالا باشد، تنوع زیستی و ژنتیکی متعادل تر است. حضور گونه های بیشتر در یک منطقه، ساختار پیچیده تری به اکوسیستم طبیعی آن می دهد و در نتیجه این اکوسیستم در پاسخ به تغییرات و بیماری ها توانایی بیشتری داشته و با ثبات تر خواهد بود. به همین دلیل مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست در یک منطقه، باید مبتنی بر حفظ تنوع زیستی آن منطقه پی ریزی شود. تنوع گیاهی از دو مؤلفه تشکیل شده است که اولی مربوط به تعداد گونه هاست که به آن غنای گونه ای اطلاق می گردد و دومین مؤلفه یکنواختی آن است که به توزیع افراد گونه ها مربوط می شود.
از آنجایی که تنوع ژنتیکی و زیستی کاملا وابسته به محیط زندگی جانوران و گونه های مختلف می باشد، بنابراین هر مطالعه ای که مربوط به محیط زیست گونه ها باشد می تواند در حفظ و حراست تنوع زیستی و ژنتیکی نقش داشته باشد. مثال هایی مانند، نوع گونه ها، مشخصات محل زیست (درجه حرارت، میزان نور، پستی بلندی، اقلیم، بارندگی و ....)، پراکنش گونه ها، میزان تخریب محیط زیست، مهاجرت گونه ها، زیستگاه جانوران و عوامل مختلفی که در غنای گونه و شرایط آنها تاثیر گذار هستند، در ذخایر ژنتیکی و زیستی نقش دارند.


نقش سنجش از دور در مدیریت ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی
امروزه با استفاده از فن آوری سنجش از دور می توان لایه های اطلاعاتی بهنگام و متنوعی را در مقیاس ها و سطوح مختلف در حوزه تنوع زیستی یا رویشگاه/ زیستگاه، تهیه و تولید نمود. سنجش از دور نقش بسیار موثر و مفیدی در مطالعات ذخایر ژنتیکی و زیستی دارد. با استفاده از این فن آوری پارامترهای مورد نیاز در ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی را می توان بصورت مستمر پایش و شناسایی کرد. برای مثال اگر در منطقه ای آتش سوزی رخ دهد، به کمک تصاویر ماهواره ای، مناطق در معرض حریق شناسایی می گردد و پایش و اطفاء به موقع آن تاثیر مهمی در حفظ و حراست از غنای گونه ها گیاهی و جانوری دارد. برای تنوع گونه ای و زیستی حد و مرز مشخصی نمی توان تعیین نمود، لذا با توجه به ویژگی های فن آوری سنجش از دور، برداشت داده ها به صورت گسترده و در سطوح وسیع و با تواتر زمانی بالا (به صورت مکرر و در فواصل زمانی مشخص) بسهولت امکان پذیر است. سامانه های پایش زمین (Earth Observation Systems) در حوزه های مرتبط با ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی امکان پایش پارامترهای مختلف دخیل در حفظ و حراست از اکوسیستم ها و رویشگاه ها را فراهم نموده است. به کمک این سامانه ها می توان اطلاعات مختلفی را تهیه و تولید نمود. بعنوان مثال :

  • لایه های اطلاعاتی وضعیت پوشش گیاهی
  • لایه های پوشش و کاربری اراضی
  • لایه های اطلاعاتی از وضعیت سطح آب های تالاب ها و تراز آب
  • لایه های اطلاعاتی پیشروی و پسروی خط ساحلی
  • لایه های اطلاعاتی پارامترهای فیزیکی از زمین (Land) و دریاها و اقیانوس ها
  • لایه های اطلاعاتی از عرصه های جنگلی و مراتع
  • لایه های اطلاعاتی از مناطق حفاظت شده گیاهان و جانوران
  • لایه های اطلاعاتی از وضعیت تغییرات پوشش و کاربری اراضی
  • لایه های اطلاعات از وضعیت پستی و بلندی ها (دشت ها، کوهستان ها، جلگه ها و ...)
  • و غیره

تاثیر موثر و استفاده گسترده سنجش از دور در مسائل مختلف ذخایر ژنتیکی و زیستی در کشورهای مختلف توسط آقای Emilio Abad-Segura در سال 2020 بصورت شماتیک در شکل شماره 1 نشان داده شده است.


نقش  <strong class='sis-keyword'>سنجش از دور</strong> در موضوعات مختلف اکوسیستم ها و رویشگاه ها در مطالعات زیست محیطی از سال 1980 تا 2010 و بعد.
شکل-1 : نقش سنجش از دور در موضوعات مختلف اکوسیستم ها و رویشگاه ها در مطالعات زیست محیطی از سال 1980 تا 2010 و بعد.


بنابراین همانطور که در این شکل مشاهده می شود حوزه های مطالعاتی و تولید لایه های اطلاعاتی از سنجش از دور در حوزه ذخایر ژنتیکی و زیستی بسیار وسیع و گسترده می باشد. نمونه هایی از ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی در تصاویر ماهواره ای شماره 1(ترکیب باندی 843) و شماره 2 (ترکیب باندی 543) نشان داده شده است.

جنگل های حرا در جنوب غربی بندر لافت. تصویر ماهواره ای سنتینل 2. تاریخ 1398 پوشش گیاهی دردامنه رنگ قرمز وآب ها در دامنه رنگ آبی دیده می شود.
تصویر-1 : جنگل های حرا در جنوب غربی بندر لافت. تصویر ماهواره ای سنتینل 2. تاریخ 1398 پوشش گیاهی دردامنه رنگ قرمز وآب ها در دامنه رنگ آبی دیده می شود.


محدوده میان شاخابه های خور موسی و تالاب شادگان. تصویر لندست (سنجنده OLI)
تصویر-2 : محدوده میان شاخابه های خور موسی و تالاب شادگان. تصویر لندست (سنجنده OLI)، تاریخ 1398. پوشش گیاهی دردامنه رنگ قرمز، اراضی مرطوب شور در دامنه رنگ سفید دیده می شود.


آدرس کوتاه شده: