سه شنبه, ۳۱ فروردین ۱۴۰۰ ۰۶:۲۷ ۳۳
طبقه بندی: خدمات RS
چچ
پایش ماهواره ای وضعیت دریاچه نمک در بازه زمانی 20 ساله و تاثیرات زیست محیطی آن

پایش ماهواره ای وضعیت دریاچه نمک در بازه زمانی 20 ساله و تاثیرات زیست محیطی آن

در این گزارش به بررسی وضعیت دریاچه نمک بین سال های 1379 تا 1399، با استفاده از فناوری سنجش از دور، پرداخته شده است.

دریاچه نمک واقع در50 درجـــه و 80 دقیقه طول شرقی و 34 درجــه و 29 دقیقه عرض شمالی یکی از تالاب های شور در منطقه کویر مرکزی کشور و بزرگترین حوضچه آب شـور در ایران است (شکل 1). این تالاب در فاصله 35 کیلومتری شمال شرقی شهرستان آران و بیدگل و مابین سه استان قم، اصفهان و سمنان واقع گردیده که از شمال به دشت ورامین، از جنوب به آران و بیدگل، از شرق به سیاه کوه و از مغرب به قم محدود می شود (دریاچه نمک در سال 1398 به عنوان میراث طبیعی بین سه استان قم، اصفهان و سمنان به ثبت ملی رسید). وسعت دریاچه که بشکل مثلث است براساس برآورد انجام شده بر روی تصاویر ماهواره ای لندست 8 (با قدرت تفکیک مکانی 30 متر) مربوط به تاریخ 17 اسفند ماه 1399، حدود 1763 کیلومتر مربع می باشد.


موقعیت دریاچه نمک بر روی تصویر ماهواره ای لندست 8 تاریخ 17 اسفند 1399

شکل-1: موقعیت دریاچه نمک بر روی تصویر ماهواره ای لندست 8 تاریخ 17 اسفند 1399 (پوشش گیاهی به رنگ سبز تیره دیده می شود)


عمق آب دریاچه در زمان بارندگی افزایش می یابد ولی در اکثر ماه های سال، خشک و پوشیده از نمک است. نمک موجود در این تالاب، حاصل ورود شورآب رود های چندین هزار ساله از جمله قمرود، قره سو، مسیله شور، جاجرود و کرج و همچنین سیلابها می باشد که نمک و خاک شور منطقه را درخود حل نموده و پس از تبخیر در این دریاچه انباشته می کند. زمین های اطراف این تالاب، باتلاقی و پوشیده از لجن های حاوی مواد معدنی چون ســدیم کلرایــد، سدیم سولفات، منیزیم کلراید، منیزیم سولفات (عیار منیزیم آن بسیار بالاست) و غیره می باشد. هوای این منطقه بسیار خشک بوده و اختلاف دمای شب و روز آن نیز بسیار زیاد است بطوریکه این اختلاف باعث بروز هوازدگی و متلاشی شدن سنگ و تبدیل آن به سنگ ریزه و شن می شود. با وزش باد به ویژه بادهای شرقی-غربی در منطقه، این شن ها به حرکت در آمده و در برخورد با موانع، تپه های شنی را ایجاد می کنند که حتی ممکن است چندین کیلومتر حرکت کرده و زندگی ساکنان شهر ها و روستا ها همجوار را به خطر بیندازد. در دهه های گذشته، آب این دریاچه از طریق رودخانه های کرج، جاجرود، شور، قمرود و قره چای تامین می شد، اما اکنون با قطع حقابه های دریاچه به علت احداث و بهره برداری از سد های 15 خرداد قم بر روی رودخانه قمرود، الغدیر ساوه بر روی رودخانه قره چای، ماملو ورامین بر روی رودخانه جاجرود، امیرکبیر کرج بر روی رودخانه کرج و نهب قزوین بر روی رودخانه شور، خشکسالی مستمر و برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی به یکی از مهمترین دغدغه های محیط زیستی منطقه تبدیل شده است. کاهش آب ورودی به دریاچه نمک از یک طرف، فعالیت های سنگین عمرانی همچون احداث آزاد راه، خطوط انتقال انرژی و راه آهن در بستر دشت مسیله که روان آب های آن به دریاچه نمک وارد می شود، شرایط حفظ حیات این دریاچه را سخت تر کرده است. مساله دیگری که در اثر خشک شدن روان آب های بستر دریاچه نمک به وجود آمده است، بازگشت شورآبه ها از بستر دریاچه به سطح دشت های اطراف است. این اتفاق باعث می شود دشت ها و زمین های کشاورزی اطراف دریاچه به دلیل شور شدن منابع آبی و سطح زمین، دیگر قابلیت کشت گیاه را نداشته و به تدریج تبدیل به بیابان و کانون گرد و غبار شوند. بعد از خشک شدن تدریجی روان آب های دریاچه نمک، بلورهای نمک که در سطح زمین قرار گرفته در اثر سرما و گرما به تدریج شکسته و خرد می شود و با یک وزش باد به حرکت درمی آید. این طوفان های نمکی می تواند تا کیلومتر ها جابجا شده و نه تنها ساکنین شهرهای استان قم و کاشان بلکه کلانشهرها، شهر و روستاهای آن را تحت تاثیر قرار داده وسلامتی مردم را به خطر اندازد (مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم). این معضل در نهایت باعث مهاجرت ساکنین اطراف این دریاچه به شهر های مجاور می گردد که مشکلات را چندین برابر می کند. شکل 2، وضعیت دریاچه نمک را در بازه زمانی 21 ساله بین سال های 1379 تا 1400 بر روی تصاویر ماهواره ای لندست، نشان می دهد. تصاویر ماهواره ای به وضوح خشکی دریاچه را نشان می دهد.


وضعیت دریاچه نمک بر روی تصاویر ماهواره ای لندست در سال های مختلف

شکل-2: وضعیت دریاچه نمک بر روی تصاویر ماهواره ای لندست در سال های مختلف، ترکیب باندی حقیقی (پوشش گیاهی به رنگ سبز تیره و نمک به رنگ سفید دیده می شود)


شکل شماره 3، وضعیت این دریاچه را بر روی تصاویر ماهواره ای لندست 8 در ماه های مختلف (اردیبهشت، خرداد، تیر، شهریور، مهر و دی) سال 1399 نشان می دهد. اگرچه آب دریاچه در زمان بارندگی افزایش می یابد ولی در اکثر ماه های سال، خشک و پوشیده از نمک است.

وضعیت خشکی یا پرآبی دریاچه نمک بر روی تصویر ماهواره ای لندست 8 در ماه های مختلف سال 99

شکل-3: وضعیت خشکی یا پرآبی دریاچه نمک بر روی تصویر ماهواره ای لندست 8 در ماه های مختلف سال 99، ترکیب باندی حقیقی (پوشش گیاهی به رنگ سبز روشن، نمک به رنگ فیروزه ای و آب به رنگ آبی دیده می شود)


شکل 4، احداث مسیر هایی در داخل دریاچه به منظور استخراج نمک را در تصاویر ماهواره ای نشان می دهد.


دریاچه نمک بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث

شکل-4: دریاچه نمک بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث و مسیرهایی که برای استخراج نمک در داخل دریاچه احداث گردیده است


شکل 5، نمای نزدیکتری از مسیرهای احداث شده بر روی دریاچه به منظور استخراج نمک را نشان می دهد.


نمایی از مسیرهایی که برای استخراج نمک در داخل دریاچه نمک

شکل-5: تصویر ماهواره ای گوگل ارث- نمای نزدیک تر از مسیرهایی که برای استخراج نمک در داخل دریاچه احداث گردیده است


آدرس کوتاه شده: