یکشنبه, ۰۴ مهر ۱۴۰۰ ۰۸:۱۶ ۳۸
طبقه بندی: خدمات RS
چچ
پایش ماهواره ای برخی معضلات زیست محیطی در تالاب استیل

پایش ماهواره ای برخی معضلات زیست محیطی در تالاب استیل

در این گزارش به پایش ماهواره ای برخی معضلات زیست محیطی در تالاب استیل واقع در استان گیلان، پرداخته شده است.

تالاب استیل منطقه ای است در 6 کیلومتری مرکز شهر آستارا (استخراج شده از تصاویر ماهواره ای گوگل ارث) که در حاشیه جاده آستارا به تالش واقع شده است. این تالاب یکی از تالاب های آب شیرین و دائمی ایران به حساب می آید. این منطقه بدلیل تجمع تعداد زیادی از پرندگان مهاجر، بویژه پرنده حمایت شده قو، در سال 1372 پیرو درخواست های مکرر مردم شهر آستارا، منطقه شکار ممنوع اعلام گردید. حجم آب این استخر طبیعی بطور تقریبی یک میلیون متر مکعب و آب آن نیز عمدتاً از نزولات جوی تامین می گردد. این تالاب از شمال به روستای غلام محله و شالیزارهای روستای عباس آباد، از جنوب به روستای دربند، از شرق به جاده آستارا به تالش و از غرب به دامنه های کوه آستارا منتهی می گردد (تصویر شماره 1). پوشش گیاهی این منطقه عمدتاً شامل درختان توسکای قشلاقی به همراه نیزار و گیاهان علفی می باشد (سایت اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان). تالاب استیل از درختان متعددی پوشیده شده که منظره دلپذیری را به آن بخشیده است. این تالاب یکی از مناطق نمونه گردشگری و توریستی شهر آستارا به ‌شمار می ‌رود. اهمیت اکوتوریستی این تالاب از لحاظ نزدیکی به جاده، تنوع چشم ‌اندازهای طبیعی همچون کوهستان، جنگل، مزارع و کشتزارهای وسیع می باشد. ضلع ‌غربی تالاب، پوشیده از جنگل و پوشش ‌های سبز گیاهی بوده و در ضلع شرقی آن درختان توسکای شناور منظره بسیار جالب توجهی را بوجود آورده است که از نظر گردشگری یکی از جاذبه‌ های مهم تلقی می‌ شود. این تالاب در حدود 137 هکتار وسعت دارد (استخراج شده از تصاویر ماهواره ای گوگل ارث) و سالانه پذیرای هزاران پرنده مهاجر و جوجه‌ آور می باشد.


موقعیت  <strong class='sis-keyword'>تالاب استیل</strong> بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل-2 به تاریخ اول فروردین 1400

تصویر-1: موقعیت تالاب استیل بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل-2 به تاریخ اول فروردین 1400، ترکیب رنگی طبیعی (پوشش گیاهی به رنگ سبز دیده می شود)


معضلات زیست محیطی در تالاب استیل
تالاب استیل از جهات مختلف دارای اهمیت فراوان است که از مهمترین آنها می توان به ویژگی اکوتوریستی این تالاب شامل نزدیکی به جاده، تنوع چشم‌ انداز های طبیعی همچون کوهستان، جنگل و مزارع و کشتزارهای اطراف، تامین آب شالیزارها و زمین های کشاورزی اطراف، درختان شناور توسکا، وجود پرنده مهاجر، رونق اقتصادی و سایر موارد دیگر اشاره نمود. لذا حفاظت از این تالاب در برابر آلودگی های زیست محیطی از اهمیت بالایی برخوردار است. بطوریکه، طی دهه های گذشته تغییراتی همچون ساخت و ساز در حاشیه تالاب، رها سازی زباله ها در حاشیه این تالاب، برنامه ساخت جاده در بخش جنوبی تالاب، رها سازی فاضلاب و ... باعث به خطر افتادن این سرمایه ملی گردیده است. البته در این میان انجمن های مستقل محیط زیستی در سال های اخیر با کمک محیط بانان، شوراهای روستا، دهیاری ها و ... اقدام به پاکسازی این تالاب از زباله ها می نمایند (سایت های خبری). با این وجود عوامل مختلفی منجر به صدمات غیر قابل بازگشتی به این منطقه گردیده که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود.


  • کارخانه آسفالت آستارا:

همانطور که مشخص است، کارخانجات آسفالت از جمله منابع تولید کننده آلودگی هوا هستند که نقش بسزایی در انتشار ذرات معلق و سایر آلودگی ها دارند. آسفالت نیز از جمله ترکیباتی است که مصرف آن بموازات توسعه صنعت و گسترش شهرنشینی رو به افزایش گذاشته و فرآیند تولید آن بعلت ماهیتی که دارد و نیز استفاده از سوخت های فسیلی نامرغوب، بعنوان یکی از منابع مهم آلودگی هوا شناخته می شود. این صنعت در دو قرن اخیر روند رو به رشدی داشته و کیفیت هوای شهری و مناطقی را که این صنایع در آن ها واقع شده، شدیداً به خطر انداخته است. در این میان کارخانه آسفالت آستارا نیز از این قاعده مستثنی نیست (مقاله علمی بررسی آلودگی های زیست محیطی کارخانه آسفالت آستارا در سال 1391، سید تقی سید صفویان، نیما خانزاده، ابراهیم فتایی، عادل قاسم پور، میلاد صبافر). کارخانه آسفالت آستارا در 7 کیلومتری جاده ی آستارا به تالش در مجاورت تالاب استیل قرار گرفته است (تصویر شماره 2). کارخانه جدید این واحد در سال 1385 به مرحله ی بهره برداری رسید. خطوط تولید کارخانه با ظرفیت اسمی 80 تن آسفالت در ساعت در حال فعالیت می باشد. مهمترین آلاینده های زیست محیطی در کارخانه آسفالت آستارا شامل آلودگی هوا، آلودگی صوتی، آلودگی آب و خاک است. صنعت آسفالت سازی از جمله فعالیت هایی است که به علت تولید فاضلاب های صنعتی در شمار مراجع بالقوه آلاینده منابع آب و خاک قرار دارد (مقاله علمی بررسی آلودگی های زیست محیطی کارخانه آسفالت آستارا در سال 1391، سید تقی سید صفویان، نیما خانزاده، ابراهیم فتایی، عادل قاسم پور، میلاد صبافر). تصویر ماهواره ای شماره 3، نزدیکی این کارخانه را به تالاب استیل به وضوح نشان می دهد.


موقعیت کارخانه آسفالت آستارا  بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل-2

تصویر-2: موقعیت کارخانه آسفالت آستارا بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل-2 با توان تفکیک مکانی 10 متر به تاریخ اول فروردین 1400، ترکیب رنگی طبیعی (پوشش گیاهی به رنگ سبز دیده می شود)


تصویر-3: نمای نزدیک از کارخانه آسفالت آستارا بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ خرداد ماه 1399، ترکیب رنگی طبیعی (پوشش گیاهی به رنگ سبز دیده می شود)


  • رشد گیاه مهاجم آزولا

یکی از گیاهان مهاجمی که خسارات زیادی به تالاب های ایران وارد نموده، سرخس شناوری بنام آزولا است که در زمان رشد به رنگ سبز روشن و کم کم رنگ آن تیره شده و گاهی قرمز و نقره‌ای می شود. این گیاه مهاجم در سطح آب گسترش یافته و با جلوگیری از نفوذ نور و اختلال در فتوسنتز و تولید اکسیژن، دیگر آبزیان را هم به شدت تحت تاثیر قرار می دهد (شکل شماره 1). با وجود آزولا در سطح آب، مرداب یا تالاب تبدیل به سیاه چاله‌ های بد بو و غیر قابل زیست می‌ شود و دیگر مکان مناسبی برای پرندگان مهاجر نخواهد بود و بیشتر گیاهان بومی به دلیل خفگی نابود می‌ شوند. تالاب استیل عباس آباد نیز یکی از تالاب هایی است که گرفتار این مهاجم گشته و گیاه آزولا به آن وارد شده است (تصویر شماره4). (به گفته رئیس اداره حفاظت محیط زیست بندر آستارا در سال 1398، اگر اقدامی برای اقتصادی کردن برداشت آزولا صورت گیرد مشکل تالاب تا حد زیادی بر طرف و نیز علوفه مقوی برای پرورش دام تهیه می‌ شود اما با توجه به هزینه ‌بر بودن این اقدام و عدم درخواست برای استفاده از این گیاه بعنوان علوفه، امکان لایه ‌برداری آن وجود ندارد).


گیاه آزولا در سطح تالاب استیل

شکل-1: گیاه آزولا در سطح تالاب استیل


پوشش گیاهی معلق بر روی تالاب که قسمت اعظم آنها گیاه آزولا می باشد

تصاویر -4: پوشش گیاهی معلق بر روی تالاب که قسمت اعظم آنها گیاه آزولا می باشد در تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ مهر ماه 1397، ترکیب رنگی طبیعی (پوشش گیاهی به رنگ سبز دیده می شود)


پوشش گیاهی مشخص شده در تصویر ماهواره ای شماره 4، می تواند شامل درختان شناور توسکا و نیز گیاهان گسترده شده در سطح تالاب باشد که با استفاده از ترکیب باندی طبیعی همه پوشش گیاهی همراه با گیاه آزولا به رنگ سبز دیده می شود. با استفاده از ترکیب باندی کاذب برای تصاویر ماهواره ای از تالاب استیل، پوشش گیاهی بسیار بهتر و به رنگ قرمز قابل مشاهده است (تصویر شماره 5).


پوشش گیاهی  <strong class='sis-keyword'>تالاب استیل</strong> در تصویر ماهواره ای سنتینل-2 مهر ماه 1397

تصویر-5: پوشش گیاهی تالاب استیل در تصویر ماهواره ای سنتینل-2 مهر ماه 1397، ترکیب رنگی کاذب (پوشش گیاهی به رنگ قرمز و آب به رنگ آبی دیده می شود)


در تصویر شماره 5، پوشش گیاهی شناور در تالاب استیل همراه با گیاه مهاجم آزولا بر روی تصویر ماهواره ای با رنگ قرمز کاملاً مشخص می باشد. تصویر سنتینل-2 به تاریخ مهر ماه 1397 نشان می دهد با توجه به ترکیب رنگی کاذب، پوشش گیاهی به رنگ قرمز و آب به رنگ آبی دیده می شود.


  • احداث هتل اسپیناس

هتل اسپیناس در جاده رشت به آستارا، در 5 کیلومتری بندر مرزی آستارا و در کنار تالاب استیل که در محوطه هتل قرار دارد، واقع شده است (تصویر شماره 6). هتل اسپیناس درکنار جنگل های زیبا و مشرف به سلسله جبال البرز و کوه های برفگیر واقع شده و هر ساله پذیرای گردشگران زیادی است که برای دیدن زیبایی های طبیعی تالاب استیل، به این منطقه وارد می شوند. اگر چه این هتل در رونق اقتصادی و توسعه گردشگری این منطقه نقش بسزایی دارد ولی نمی توان از اثرات سوء محیط‌ زیستی آن که یکی از مهمترین آنها بحث ورود فاضلاب به آب تالاب، زباله های رها شده توسط بازدید کنندگان، آلودگی های صوتی، تخریب چشم ‌اندازهای ساحلی، آتش‌ سوزی در جنگل‌ ها و سایر موارد دیگر چشم پوشی نمود.


نمای نزدیک از موقعیت هتل اسپیناس بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ مرداد ماه 1399

تصویر -6: نمای نزدیک از موقعیت هتل اسپیناس بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ مرداد ماه 1399، ترکیب رنگی طبیعی (پوشش گیاهی به رنگ سبز دیده می شود)


  • ساخت جاده

از آنجایی که تالاب ‌ها به لحاظ اکولوژیکی از اهمیت بنیادینی برخوردار هستند، تغییرات مداوم آنها، موجبات صدمات جدی و گاهی جبران ‌ناپذیری را به محیط‌ زیست و اکوسیستم فراهم می‌ آورد. یکی از این موارد ساخت جاده در وسط تالاب می باشد. به نقل از ویدیوی منتشر شده از گروه زیستمان آستارا و خبرگذاری ایسنا، شهرداری آستارا به منظور اجرای طرح توسعه گردشگری، اقدام به خاکریزی و ساخت مسیر دوچرخه سواری در وسط تالاب استیل کرده که خود باعث قطع و از بین رفتن بسیاری از درختان (شکل شماره 2) در این مسیر شده است. با وجود اینکه تکمیل این جاده با دخالت سازمان محیط زیست گیلان متوقف گردید اما اثرات زیست محیطی ناشی از این اتفاق همچنان در منطقه وجود دارد (تصویر شماره 7).


از بین رفتن درختان و قطع شاخه ها در مسیر ساخت جاده در تالاب استیل

شکل-2: از بین رفتن درختان و قطع شاخه ها در مسیر ساخت جاده در تالاب استیل


احداث جاده در وسط  <strong class='sis-keyword'>تالاب استیل</strong> بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث

تصویر-7: احداث جاده در میان تالاب استیل بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ 29 تیر ماه 1400، ترکیب رنگی طبیعی (پوشش گیاهی به رنگ سبز دیده می شود)


آدرس کوتاه شده: