چهارشنبه, ۰۳ آذر ۱۴۰۰ ۰۸:۴۰ ۲۳
طبقه بندی: خدمات RS
چچ
پایش ماهواره ای تغییرات کاربری اراضی به دنبال ساخت و آبگیری سد حنا در استان اصفهان

پایش ماهواره ای تغییرات کاربری اراضی به دنبال ساخت و آبگیری سد حنا در استان اصفهان

در این گزارش به بررسی تغییرات کاربری اراضی اطراف سد حنا در طول دوره زمانی 26 سال قبل از بهره برداری از سد تا کنون، پرداخته شده است.

سد حنا با موقعیت طول جغرافیایی 51/45 و عرض جغرافیایی 31/13 در ۳۰ کیلومتری شهر سمیرم (استخراج شده از تصاویر گوگل ارث) و ۱۹۰ کیلومتری جنوب شرق اصفهان در مجاورت شهری به همین نام واقع شده است (تصویر شماره 1 و 2). این سد از سال 1376 (1997) مورد بهره برداری قرار گرفت. حجم مفید آن 50/4 میلیون متر مکعب است که در ابتدا به منظور آبیاری بیش از 9000 هکتار زمین و نیز جذب گردشگر و امکان پرورش ماهی، احداث گردید (سایت آب منطقه ای اصفهان). دریاچه پشت سد حنا سبب تجمع پرندگان و تکثیر انواع جانوران و حشرات شده است. دریاچه سد در منطقه شکار ممنوع سمیرم یکی از زیستگاه ‌های طبیعی زمستان گذرانی پرندگان مهاجر آبزی و کنار آبزی می باشد.


موقعیت سد حنا در استان اصفهان بر روی موزاییک  <strong class='sis-keyword'>تصاویر ماهواره ای</strong> سنتینل-2، توان تفکیک مکانی 10 متر تاریخ مرداد 1400

تصویر-1: موقعیت سد حنا در استان اصفهان بر روی موزاییک تصاویر ماهواره ای سنتینل-2، توان تفکیک مکانی 10 متر تاریخ مرداد 1400


در این گزارش به بررسی تغییرات کاربری اراضی اطراف سد در طول دوره زمانی حدود 26 سال قبل از بهره برداری از سد تا کنون، پرداخته شده است.


موقعیت سد حنا نسبت به شهر حنا و سمیرم در استان اصفهان

تصویر-2: موقعیت سد حنا نسبت به شهر حنا و سمیرم در استان اصفهان بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ شهریور 1399، با توجه به ترکیب باندی حقیقی مورد استفاده، پوشش گیاهی در دامنه رنگ سبز دیده می شود


گسترش شهر حنا:

شهر حنا یکی از شهرهای شهرستان سمیرم می باشد که در جنوب شهر اصفهان واقع شده است. شغل اصلی مردم در این شهر کشاورزی (آبی و دیم) و دامداری (بیش از 80 درصد جمعیت) است. توسعه فیزیکی شهر حنا در بازه 26 ساله در تصویر شماره 3 قابل مشاهده است. آب و هوای سرد سمیرم مراتع پر علف این ناحیه را برای دامداری و زراعت مستعد می‌ سازد (سایت مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان سمیرم).


توسعه فیزیکی شهر حنا در بازه زمانی 26 ساله

تصویر-3: توسعه فیزیکی شهر حنا در بازه زمانی بین سال های 1374 (تصویر سمت چپ) تا 1400 (تصویر سمت راست) بر روی تصاویر ماهواره ای لندست. ، با توجه به ترکیب باندی کاذب مورد استفاده، پوشش گیاهی در دامنه رنگ قرمز دیده می شود.


محدوده گسترش فیزیکی شهر حنا در تصویر شماره 4 در سال های 1374 و 1400 به خوبی مشخص شده است.


تصویر-4 : محدوده شهر حنا در سال 1374 (محدوده زرد رنگ) و در سال 1400 (محدوده آبی رنگ) بر روی تصویر ماهواره ای لندست 8 به تاریخ 25 مرداد 1400، با توجه به ترکیب باندی کاذب مورد استفاده، پوشش گیاهی در دامنه رنگ قرمز دیده می شود


همانگونه که در تصاویر ماهواره ای شماره 3 و 4 مشخص شده، شهر حنا در بازه زمانی بین سال های 1374 تا 1400 بیش از 61 هکتار گسترش یافته است (از حدود 75/6 در سال 1374 به 137/5 هکتار در سال 1400) (استخراج شده از تصاویر ماهواره ای لندست-8) (جدول شماره 1).


جدول-1: تغییرات مساحت فیزیکی شهر حنا در بازه زمانی 26 ساله

 تغییرات مساحت فیزیکی شهر حنا در بازه زمانی 26 ساله


ایجاد منطقه مسکونی گل افشان:

یکی از مهمترین اثرات زیست محیطی احداث سد ها، تغییر کاربری اراضی می باشد که انسان بر حسب نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود انجام می دهد. کاربری ها در طول زمان در حال تغییر بوده و این تغییرات منجر به افزایش تخریب سرزمین و نابودی اکوسیستم به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک می شود. سد ها با فراهم نمودن آب جهت استفاده در امور کشاورزی، آب شرب و ... در طول زمان نه تنها باعث تغییر کاربری اراضی و رشد زمین های کشاورزی در اطراف سد می شوند، بلکه افزایش جمعیت را نیز بدنبال دارند. در منطقه اطراف سد حنا نیز به دنبال آبگیری سد، منطقه مسکونی در شمال دریاچه به وجود آمد که حاصل یکجانشینی عشایر دامدار می باشد (تصویر شماره 5). بطوریکه، اراضی مرتعی اطراف سد تبدیل به مزارع کشاورزی گردید. تخصیص آب سد جهت کشاورزی، وسعت اراضی کشاورزی منطقه را افزایش داد اما کاهش میزان ذخیره آب در پشت سد و افت سطح آب های زیرزمینی بر اثر حفرچاه ها در اراضی پشت سد، کاهش آب دهی و در برخی موارد خشک شدن چاه ها باعث از بین رفتن زمین های کشاورزی شده است (بررسی آثار سد حنا بر تغییرات سطح کشت و کاربری اراضی، فاطمه هادیان، رضا جعفری، حسین بشری و نفیسه رمضانی).


منطقه مسکونی گل افشان بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث

تصویر-5: منطقه مسکونی گل افشان بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث به تاریخ آذر ماه 1400، با توجه به ترکیب باندی حقیقی مورد استفاده، پوشش گیاهی در دامنه رنگ سبز دیده می شود.


تصویر ماهواره ای 6، موقعیت منطقه مسکونی گل افشان و اراضی کشاورزی اطراف آن را بر روی تصاویر ماهواره ای لندست نشان می دهد. بخش بالای تصویر مربوط به سال 1374 قبل از احداث سد و بخش پایین تصویر مربوط به مرداد ماه 1400 می باشد. تغییرات اراضی کشاورزی در اطراف این منطقه مسکونی در بازه زمانی تقریبی 26 سال را می توان بر روی تصاویر مشاهده نمود.


موقعیت منطقه مسکونی گل افشان بر روی تصویر ماهواره ای لندست-5

تصویر-6: موقعیت منطقه مسکونی گل افشان بر روی تصویر ماهواره ای لندست-5 به تاریخ 1 شهریور ماه 1374 (تصویر بالا) و لندست-8 به تاریخ 25 مرداد 1400 (تصویر پایین). با توجه به ترکیب باندی کاذب مورد استفاده، پوشش گیاهی به دامنه رنگ قرمز و آب در دامنه رنگ آبی تیره دیده می شود.


تخریب اراضی کشاورزی به دنبال آبگیری سد حنا:

همانطور که در تصویر شماره 7 مشاهده می شود، به دنبال آبگیری سد، سطح وسیعی از زمین های کشاورزی به زیر آب رفته است. در تصویر شماره 6 نیز از نمایی دورتر می توان این مورد را مشاهده نمود.


از بین رفتن زمین های کشاورزی به دنبال آبگیری سد حنا

تصو.یر-7: از بین رفتن زمین های کشاورزی به دنبال آبگیری سد حنا. تصویر بالا تصویر لندست-5 به تاریخ 1 شهریور ماه 1374 و تصویر پایین لندست-8 به تاریخ 25 مرداد 1400). با توجه به ترکیب باندی کاذب مورد استفاده، پوشش گیاهی به دامنه رنگ قرمز و آب در دامنه رنگ تیره دیده می شود.


تبدیل مراتع و زمین های بایر به اراضی کشاورزی:

همچنین در ابتدای احداث سد، به دلیل در دسترس بودن آب کافی، کشاورزان منطقه اقدام به زیر کشت بردن زمین های مرتعی جهت کشت محصولات آب بر نموده و کشاورزی دیم به کشاورزی فاریاب تبدیل گردید. البته بعد از کاهش حجم آب به دلیل خشکسالی و نیز افزایش رسوبات پشت سد، زمین های خشک رها شده یا گیاهان مرتعی نا مرغوبی در آن رشد کرده اند. تصاویر ماهواره ای 8، نمونه ای از گسترش اراضی کشاورزی در محدوده شهر حنا را بر روی تصویر ماهواره ای سری لندست (تصویر شماره 8) نشان می دهد.


گسترش اراضی کشاورزی بر روی تصویر ماهواره ای لندست-5

تصویر-8: گسترش اراضی کشاورزی (فلش های زرد و آبی) بر روی تصویر ماهواره ای لندست-5 به تاریخ شهریور 1374 (شکل بالا) و تصویر لندست-8 به تاریخ مرداد ماه 1400( شکل پایین)، با توجه به ترکیب باندی کاذب مورد استفاده، پوشش گیاهی به دامنه رنگ قرمز و آب در دامنه رنگ تیره دیده می شود.


تصویر شماره 9 نیز نمایی نزدیک از محدوده ای در غرب شهر حنا را بر روی تصویر گوگل ارث نشان می دهد. تغییر کاربری اراضی به کاربری کشاورزی در این محدوده به وضوح بر روی تصاویر ماهواره ای مشخص می شود.


مونه ای از گسترش کشاورزی و تغییر کاربری اراضی به زمین های کشاورزی

تصویر-9: نمایی نزدیک از محدوده ای درغرب شهر حنا بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث. نمونه ای از گسترش کشاورزی و تغییر کاربری اراضی به زمین های کشاورزی، تصویر بالا مربوط به اردیبهشت 1383 و تصویر پایین مربوط به مرداد ماه 1399، با توجه به ترکیب باندی حقیقی مورد استفاده، پوشش گیاهی در دامنه رنگ سبز دیده می شود.


نتیجه گیری

این مطالعه، تغییرات کاربری اراضی را در منطقه اطراف سد حنا قبل و بعد از آبگیری سد و با بهره گیری از فناوری سنجش از دور، نشان می دهد. بررسی وضعیت سد حنا و محدوده اطراف آن و پایش گسترش فیزیکی شهر حنا با استفاده از تصاویر ماهواره ای، در بازه زمانی 26 سال (از 1374 تا 1400) نشان می دهد که ایجاد سد و آبگیری آن از طرفی باعث رونق کشاورزی و تغییرات کاربری در منطقه از مراتع به زمین های کشاورزی و در نتیجه آن کاهش سطح مراتع و افزایش جمعیت ساکن و گسترش شهری گردیده است. از طرف دیگر به دنبال آبگیری سد، بخش وسیعی از زمین های کشاورزی به زیر آب رفته است. همچنین پس از گذشت چند سال و به دنبال کاهش میزان ذخیره آب در پشت سد و افت سطح آب های زیرزمینی بر اثر حفر چاه ها در اراضی پشت سد، وقوع خشکسالی، کاهش آب دهی و در برخی موارد خشک شدن چاه ها، باعث از بین رفتن اراضی کشاورزی و افزایش سطح زمین های بایر شده است. تمام این موارد بی شک می تواند اثرات سوء بر اکوسیستم منطقه، فرسایش خاک، شوری خاک، آلودگی خاک بر اثر استفاده از کودهای شیمیایی، افزایش پسماند های خانگی و ... داشته باشد که نیازمند توجه ویژه می باشد.


آدرس کوتاه شده: