دوشنبه, ۱۳ دی ۱۴۰۰ ۰۸:۰۵ ۱۴۲
طبقه بندی: خدمات RS
چچ
پایش ماهواره‌ ای اثرات زیست محیطی معدن‌ کاری در ارتفاعات شاهوار شاهرود

پایش ماهواره‌ ای اثرات زیست محیطی معدن‌ کاری در ارتفاعات شاهوار شاهرود

عملیات بهره‌ برداری از معادن بدون درنظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی در کوتاه مدت و دراز مدت به خاک، آب، گیاهان، جانوران منطقه آسیب رسانده و خطرات زیادی را بر زندگی ساکنین منطقه تحمیل می‌ کند.

فعالیت‌ های معدنی و بهره‌ برداری از معادن کشور باید بر مبنای توسعه پایدار و بدون آسیب‌ رسانی (برجای گذاشتن آثار زیان بار زیست محیطی) انجام شود. عملیات بهره‌ برداری از معادن بدون درنظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی در کوتاه مدت و دراز مدت به خاک، آب، گیاهان، جانوران منطقه آسیب رسانده و خطرات زیادی را بر زندگی ساکنین منطقه تحمیل می‌کند که در برخی اوقات غیر قابل جبران است. یکی از معادن ذکر شده در شهرستان شاهرود، معدن بوکسیت تاش می‌ باشد (شکل 1).


نمایی از معدن بوکسیت تاش

شکل 1: نمایی از معدن بوکسیت تاش


کوه شاهوار واقع در شمال شهرستان شاهرود و در مرز دو استان گلستان و سمنان با ارتفاع ۴۰۱۷ متر، بلند ترین قله در قسمت شرقی رشته‌ کوه البرز می‌ باشد. این کوه مهم‌ ترین تامین کننده آب شهرستان شاهرود و همچنین زیستگاه ارزشمند درختان سرو کوهی (ارس) محسوب می‌ گردد. قله با ارزش شاهوار به دلیل جاذبه‌ های طبیعی به عنوان میراث ارزشمند کشور در استان سمنان (شهرستان شاهرود) به ثبت رسیده است (تصویر 1).


موزائیک  <strong class='sis-keyword'>تصاویر ماهواره‌ای</strong>  <strong class='sis-keyword'>سنتینل</strong>-2؛ مدل ارتفاعی از کوهستان شاهوار شاهرود در سال 1400

تصویر 1: موزائیک تصاویر ماهواره‌ ای سنتینل-2؛ مدل ارتفاعی از کوهستان شاهوار شاهرود در سال 1400


حوضه آبخیز شاهرود - بسطام:

حوضه آبریز شاهرود – بسطام (مساحت 7603/25 کیلومتر مربع) در دامنه‌ های جنوبی و جنوب شرقی البرز شرقی (شمال شهرستان شاهرود) واقع شده است. آبراهه‌ های متعددی با منشاء بارش‌ ها از ارتفاعات شاهوار سرچشمه گرفته و در راستای شیب زمین به یکدیگر متصل شده که سبب شکل‌ گیری آبراهه ‌های بزرگتر شده است. حفرات کارستیک سنگ‌ های آهکی موجود در این منطقه، محل ذخیره آب در سفره‌ های زیرزمینی دشت شاهرود و دشت بسطام می‌ باشند. بنابراین آسیب‌ رسانی به کوه شاهوار و دست‌ کاری آبراهه‌ ها تمام حوضه را تحت تاثیر قرار می‌ دهد (تصویر 2).


موزائیک  <strong class='sis-keyword'>تصاویر ماهواره‌ای</strong>  <strong class='sis-keyword'>سنتینل</strong>-2؛ حوضه آبریز شاهرود (محدوده آبی روشن)، حوضه آبریز بسطام (محدوده زرد رنگ) و معدن بوکسیت تاش

تصویر 2: موزائیک تصاویر ماهواره‌ ای سنتینل-2؛ حوضه آبریز شاهرود (محدوده آبی روشن)، حوضه آبریز بسطام (محدوده زرد رنگ) و معدن بوکسیت تاش


تاثیر مخرب معدن‌ کاری بر کوه شاهوار و حوضه آبریز بسطام-شاهرود:

استخراج ماده معدنی بوکسیت (اکسید و هیدروکسید آلومینیوم) در محدوده حوضه آبخیز شاهرود - بسطام که به صورت روباز انجام می‌ شود، تبعات زیست محیطی بسیاری برجای گذاشته است. با استفاده از تصاویر ماهواره‌ ای سنتینل-5 و بررسی گرد و غبارهای ناشی از وقوع انفجار در معدن و بررسی باد غالب در منطقه می‌ توان موارد زیر را بررسی نمود:

  • استخراج سنگ معدن بوکسیت به طریق رو باز و با انفجار، باعث انتشار مقادیر زیادی گرد و غبارهایی سمی حاوی اکسید ها و هیدروکسید های آلومینیوم در هوا می‌ شود که برای انسان، گیاهان و حیوانات منطقه بسیار خطرناک است.
  • در فرآیند استخراج بوکسیت، گردوغبار حاصل از آن، نه تنها زمین‌ ها و محصولات کشاورزی منطقه را آلوده می‌ کند؛ بلکه با وزش باد، مناطق دور تر را نیز تحت تاثیر آلاینده‌ ها قرار می‌ دهند.
  • مجاورت معدن بوکسیت تاش با استان گلستان و تاثیر گردوغبار معدن بر تخریب جنگل‌ های هیرکانی این استان.
  • تاثیر گرد وغبار حاصل از استخراج معدن بر آلودگی هوای منطقه به ویژه بر شاهرود و روستاهای آن.
  • ایجاد جاده های معدنی برای دسترسی کامیون ها به ماده معدنی و تخریب وسیع دامنه های کوه شاهوار. این ماده معدنی با تریلی های کمپرسی به کارخانه سنگ شکن واقع در جاجرم حمل و به پودرآلومینا (ماده اولیه تولید شمش آلومنیوم) تبدیل می شود.

با استفاده از تصاویر ماهواره‌ ای سنتینل-2 و لندست-8 می‌ توان آشکارسازی تغییرات پوشش گیاهی و اکوسیستم منطقه را بررسی نمود. اثرات زیست محیطی ذیل با این اطلاعات ماهواره‌ ای قابل پایش می‌ باشد:


  • ایجاد جاده‌ های معدنی برای دسترسی کامیون‌ ها به ماده معدنی و تخریب وسیع دامنه‌ های کوه شاهوار (تصویر 3).

تصویر ماهواره‌ای گوگل ارث؛ محدوده معدن بوکسیت شاهوار و جاده‌های ساخته شده بر یال کوه شاهوار

تصویر 3: تصویر ماهواره‌ ای گوگل ارث؛ محدوده معدن بوکسیت شاهوار و جاده‌ های ساخته شده بر یال کوه شاهوار


  • نابودی صد ها درخت کهنسال اُرس (سرو کوهی) به علت معدن‌ کاری در این منطقه. این درختان که از معدود سوزنی برگ‌ های طبیعی باارزش زیست بوم جنگلی مناطق کوهستانی ایران هستند، در برابر تنش‌ های محیطی و شرایط سخت آب و هوایی مقاوم هستند. به دلیل کندی رشد گونه‌ های ارس و مشکلاتی که در زمینه کاشت و تکثیر مصنوعی این گونه وجود دارد، هرگونه قطع و تخریب این گونه باارزش ممنوع است (این معدن ۴۱۳ درخت اُرس، ۸۲۶ بوته زرشک و 3305 گون را نابود کرده است؛ اداره منابع طبیعی شهرستان شاهرود).
  • دپوی باطله‌ ها و تجمع کامیون‌ ها و تردد آن‌ ها در جاده‌ های احداث شده بر کوه شاهوار برای حمل مواد معدنی (تصویر 4).
  • از بین رفتن بوته‌ های زرشک، گون و گونه‌ های نادر پوشش گیاهی در این منطقه که در شیب‌ های زیاد می‌ رویند و در تثبیت خاک و جلوگیری از سیلاب‌ ها نقش اساسی دارند.
  • دپوی باطله در مسیر آب و دره ها که خطرات بسیاری به ویژه در زمان وقوع سیلاب دارد.

محدوده دپوی باطله‌ها، تجمع کامیون‌ها و تردد آن‌ها در جاده‌های احداث شده بر کوه شاهوار برای حمل مواد معدنی

تصویر 4: محدوده دپوی باطله‌ ها، تجمع کامیون‌ ها و تردد آن‌ ها در جاده‌ های احداث شده بر کوه شاهوار برای حمل مواد معدنی


  • چاله‌ های کارگذاری دینامیت برای انفجار در پهنه هایی وسیع که مانند زخمی بر کوه شاهوار باقی می ماند.
  • در خطر قرار گرفتن حیات وحش از جمله قوچ و بز و کل و میش. خرس قهوه‌ای و کبک و جانوران دیگری براثر نابودی زیستگاه آن ها و هراس آن ها براثر انفجارات انجام شده در معدن و فرار آن ها به سمت مزارع و مناطق مسکونی که زندگی آن ها را به خطر می اندازد.
  • فرسایش خاک براثر تردد کامیون‌ ها و ایجاد حفرات در زمان وقوع سیلاب. این خاک‌ های آسیب دیده شسته شده و بستر آبراهه ها را مسدود می‌ کنند.
  • از بین رفتن مراتع.
  • از بین رفتن جاذبه های گردشگری و کوهنوردی.
  • معدن‌ کاری در کوه شاهوار، باعث تخریب حوضه آبریز بسطام - شاهرود و تغییر شیب حوضه به سمت شمال و حوضه آبریز علی آباد گرگان گردیده و دسترسی به آب را در بخشی از شاهرود با مشکل مواجه می کند (استادیار گروه زمین‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی شاهرود). در حال حاضر طرحی برای انتقال آب سرچشمه‌ های زرین گل حوضه آبخیز علی آباد گرگان به شاهرود، مطرح گردیده است تا کمبود آب شاهرود جبران شود.

آدرس کوتاه شده: