جمعه, ۲۷ خرداد ۱۴۰۱ ۰۸:۰۸ ۳۸
طبقه بندی: خدمات RS
چچ
هفدهم ژوئن، روز جهانی بیابان زدایی

هفدهم ژوئن، روز جهانی بیابان زدایی

شعار امسال کنوانسیون روز جهانی بیابان زدایی"برخاستن از خشکسالی با کمک هم" می باشد.


در سال 1994 مجمع عمومی سازمان ملل،روز هفدهم ژوئن مصادف با 27 خرداد را به هدف ارتقاء آگاهی مردم نسبت به پدیده گسترش بیابان، تخریب سرزمین، خشکسالی و نقش انسان در تشدید آن به ویژه در کشورهایی که به طور جدی با تهدید بیابانزایی و خشکسالی مواجه هستند، روز جهانی مبارزه با بیابانزایی و خشکسالی (WDCD) اعلام کرد. در این ارتباط سازمان ملل، کمیته ای بین الدول جهت تدوین کنوانسیون بین المللی مقابله با بیابانزایی راه اندازی و در سال ۱۹۹۶ با عضویت ۵۰ کشور رسما شروع به کار نمود. تعداد اعضای متعهد این کنوانسیون در حال حاضر بالغ بر ۱۹۵ کشور می باشد. در سال 1375 پیوستن ایران به این کنوانسیون به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و ایران رسماً بصورت یکی از اعضای متعهد آن درآمد.


این کنوانسیون بر نیاز به اقدام اولیه برای جلوگیری از پیامدهای فاجعه بار برای بشریت و اکوسیستم های سیاره ای تأکید می کند.


امسال کنوانسیون سازمان ملل برای مبارزه با بیابان‌زایی (UNCCD) مراسم این روز را در کشور اسپانیا برگزار می کند و شعار آن "برخاستن از خشکسالی با کمک هم" می باشد که بر انجام هر اقدامی برای جلوگیری از این فاجعه برای بشریت و اکوسیستم سیاره زمین، تاکید می کند. دبیر اجرایی این کنوانسیون اظهار داشت : اگرچه خشکسالی بخشی از سیستم طبیعی و انسانی زندگی است ولی آنچه را که امروز بشر در این زمینه تجربه می کند، بسیار فاجعه بار است. کمبود غذا و آب، آتش سوزی های ناشی از خشکسالی و... در سال های اخیر تشدید شده، بطوریکه بین سال های 1900 تا 2019، حدود 2 میلیارد و 700 میلیون نفر تحت تاثیر خشکسالی قرار گرفته که باعث مرگ بیش از 11 میلیون شده است. پیش بینی می شود که تا سال 2050 خشکسالی بر سه چهارم جمعیت جهان تأثیر بگذارد. بنا بر گفته وزیر محیط زیست اسپانیا خانم ترزا ریبرا رودریگز، ما با کمک هم می توانیم بر تاثیرات ویرانگر خشکسالی و بیابانزایی بر زندگی مردم سراسر جهان، غلبه کنیم و از هم اکنون خود را برای مقابله با آن، مقاوم سازیم. از سال 2017، UNCCD و 70 کشوری که با چالش خشکسالی در گیرهستند، از توسعه برنامه های اقدام ملی جهت کاهش مخاطرات خشکسالی حمایت کرده اند. اولویت گفتگوهای مطرح شده در پانزدهمین جلسه کنفرانس اعضا UNCCD (COP15) که از 9 تا 20 مه 2022 (19 تا 30 خردادماه) برگزار می‌شود، آمادگی در برابر خشکسالی و تاب آوری جهانی خواهد بود.
بیابانزایی در واقع به معنای گسترش بیابان ها نیست، بلکه یک اصطلاح فراگیر برای تخریب زمین در مناطق کم آب جهان، مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب می باشد که با تغییرات آب و هوایی رخ داده و با دستکاری و فعالیت انسان ها تشدید می شود. بیش از یک سوم از مساحت جهان را بیابان ها تشکیل می دهند که با کاهش بارش ها، تخریب پوشش گیاهی و از بین بردن جنگل ها، آتش سوزی، معدنکاری، چرای بیش از حد، تغییر کاربری اراضی، کشاورزی ناپایدار و... وسعت آن رو به افزایش است.محققین همچنین از آن به عنوان فرآیند کاهش بهره وری زمین که غیر قابل برگشت است، یاد می کنندکه شامل کاهش دائمی کیفیت خاک، پوشش گیاهی، منابع آب و حیات وحش است.
اکوسیستم های مناطق خشک بسیار شکننده بوده و در صورت تخریب جوامع گیاهی آن، روند احیاء، بسیار کند است. ایران کشوری است که به‌دلیل قرار‌گرفتن در کمربند خشک کره‌زمین، بخش عمده ای از مساحت آن مستعد بیابانزایی است که در سال های اخیر فعالیت های انسانی از جمله عدم تامین حق آبه تالاب ها و به دنبال آن افزایش کانون های گردو غبار در کشور، سد سازی ها، تخریب جنگل ها، فرسایش خاک و بسیاری از موارد دیگر خشکیدگی زمین را تشدید کرده است.


پایش روند بیابانزایی با فناوری سنجش از دور
فناوری سنجش از دور و داده های ماهواره ای به دلیل ویژگی های منحصر بفردی که دارند، می تواند نقش بسیار کلیدی در مطالعات روند بیابان زایی داشته باشند.از مهمترین منابع اطلاعاتی جهت پایش این پدیده استفاده از شاخص های پوشش گیاهی(NDVI-EVI-SAVI-WDVI-MSAVI)جهت نظارت بر تغییر پوشش گیاهی، تغییر کاربری اراضی، همچنین فرسایش خاک، دمای سطح زمین، میزان رطوبت خاک و... و در نهایت تهیه نقشه میزان آسیب پذیری مناطق مختلف در برابر پدیده بیابان زایی و پیش بینی مناطق پر ریسک می باشد.

برای نمونه چند منطقه از استان اصفهان که به سمت بیابانی و تخریب زمین پیش می روند، بررسی شده که بصورت بصری بر روی تصاویر ماهواره ای قابل پایش هستند. توسعه سریع شهرها و روستاهای استان اصفهان، کم آبی و کاهش بارش ها و تغییر کاربری اراضی و تبدیل آن ها به مناطق مسکونی و بسیاری از موارد دیگر باعث کاهش توان اکولوژیکی و بیولوژیکی زمین در این استان شده است.همانطور که در تصاویر ماهواره ای قابل مشاهده است، مناطقی واقع در شرق و جنوب شرقی استان اصفهان که با روند کاهش پوشش گیاهی مواجه بوده است، بیشتر در معرض بیابانزایی قرار گرفتهو بتدریج این نواحی به کانون گرد و غبار تبدیل شده که مهاجرت ساکنین همجوار آن را به دنبال داشته است.


صاویر ماهواره ای لندست و سنتینل از روند بیابانی شدن استان اصفهان

شکل-1 : تصاویر ماهواره ای لندست سال 1369 (1990) و سنتینل سال 1399 (1400) از روند بیابانی شدن شرق و جنوب شرقی استان و همچنین گسترش شوری خاک که به رنگ سفید قابل مشاهده است.


کانون های گرد و غباردر استان اصفهان

در استان اصفهان 14 کانون بحرانی فرسایش بادی و بیابانزایی در 8 شهرستان از جمله اصفهان، برخوار،کاشان، آران و بیدگل، نطنز، نائین، اردستان، خور و بیابانک قرار دارند که برخی از شهرستان ها دارای بیش از دو کانون بحران می باشند، مانند آران و بیدگل شمالی و جنوبی (مدیر کل مدیریت بحران استانداری اصفهان در گفتگو با خبرگزاری بازار در خرداد ماه 1401). از این تعداد کانون بحران، دو منطقه خطرات بیشتری را برای اصفهان ایجاد کرده از جمله در دشت سجزی و دیگری در مسیر جاده نائین - انارک که به محل ترانزیت و عبور راه آهن منتهی می شود.

شکل-2: نواحی قرمز رنگ،برخی از کانون های گردو غبار نمایش داده شده در استان اصفهان بر روی تصاویر ماهواره ای سنتینل-2 (1400) می باشد.


دشت سجزی (سگزی) واقع در 35 کیلومتری شرق شهر اصفهان و درمحدوده شهرستان کوهپایه، بحرانی ترین کانون بیابانزایی و تولید گردو غبار می باشد (مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهاندر سال 1400) .برداشت بی رویه از منابع این دشت از جمله شنزارهای مزرعه شور در جنوب دشت سگزی، برداشت از معادن گچ، تردد کامیون های حامل گچ و وجود کوره های گچ پزی و ...، باعث تخریب زمین شده بطوریکه با کوچک ترین وزش باد، ذرات خاک به هوا برخاسته و مشکلات تنفسی برای ساکنین همجوار آن، ایجاد و روند بیابانزایی شرق اصفهان را تسریع بخشیده است. تصاویر ماهواره ای شماره 3 و 4، موقعیت مکانی دشت سگزی در شهر شهر اصفهان را نشان می دهد.


شکل-3 : موقعیت دشت سگزی بر روی تصویر ماهواره ای سنتینل-2(1400)

شکل-4 : نمای نزدیک تری از دشت سگزی، مزرعه شور و معادن گچ بر روی تصویر ماهواره ای گوگل ارث(1400)


آدرس کوتاه شده: