یکشنبه, ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ ۱۰:۰۰ ۳۲
طبقه بندی: توسعه کاربرد RS
چچ
پایش باستان شناسی شهر شوش

پایش باستان شناسی شهر شوش

فناوری سنجش از دور و تفسیر تصاویر ماهواره ای مربوط به دوره ها و زمان های مختلف، قابلیت زیادی در استخراج اطلاعات باستان شناسی دارند. در این مطالعه آثار باستانی شهر شوش مورد بررسی قرار گرفته است.

شهر شوش از شهرهای باستانی ایران محسوب می‌شود که تمدنی هزاران ساله دارد. حفاری‌ های باستان‌ شناسی نشان می‌ دهد که این منطقه در نه هزار سال پیش از میلاد مسیح، محل سکونت کشاورزان بوده و پنج هزار سال پیش از میلاد، مردم این مکان در قلعه زندگی می‌ کردند. بر اساس آثار و شواهد باستان شناسی، در شهر شوش از چهار هزار سال پیش زندگی شهری وجود داشته است. اهمیت شوش تا حدی است که باستان‌ شناسان همچنان درباره آن تحقیق می‌ کنند تا گوشه‌ای دیگر از تاریخ و فرهنگ ایرانی را کشف کنند (شکل1).


تصویر ماهواره ای از شهر شوش فعلی به تاریخ دی ماه 1400، گوگل ارث.

شکل 1. تصویر ماهواره ای از شهر شوش فعلی به تاریخ دی ماه 1400، گوگل ارث.

  • محوطه تاریخی شوش
محوطه‌ ی تاریخی شوش در سال ۲۰۱۵ میلادی و در سی و نهمین اجلاس کمیته‌ ی میراث جهانی سازمان یونسکو وابسته به سازمان ملل متحد، به ثبت جهانی رسیده است. این مجموعه‌ ی تاریخی را عماراتی همچون کاخ شائور، کاخ آپادانا، دروازه‌ ی شرقی، هدیش، شهر پانزدهم، روستای هخامنشی، آرامگاه دانیال نبی، مسجد جامع شوش و مجموعه‌ی بناهای تاریخی دوران اسلامی، قلعه‌ی فرانسوی‌ ها و تپه‌ های آکروپول تشکیل می‌ دهند. در شکل 2 محدوده تقریبی محوطه تاریخی شوش بر روی تشویر ماهواره ای و در شکل 3 نقشه ای تقریبی از آن نشان داده می شود.

محدوده تقریبی محوطه تاریخی شوش بر روی تصویر ماهواره ای (گوگل ارث)، دی ماه 1400

شکل2. محدوده تقریبی محوطه تاریخی شوش بر روی تصویر ماهواره ای (گوگل ارث)، دی ماه 1400

نقشه محوطه تاریخی شوش

شکل 3. نقشه محوطه تاریخی شوش

  • کاخ آپادانا
آپادانا به بنا های باستانی با تالارهای ستون دار گفته می شود که نمونه آن در تخت جمشید نیز وجود دارد. کاخ آپادانا شوش در حفاری هایی که در سال های 1311 تا 1314 در شوش انجام شد؛ از زیر خاک بیرون آورده شد. حدود 70 سال بعد این کاخ به شماره 3981 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال 2015 به ثبت جهانی رسید (شکل 4).

دو عکس از پایه ستونها و تندیس های به جا مانده از کاخ آپادانادو عکس از پایه ستونها و تندیس های به جا مانده از کاخ آپادانا

شکل 4. دو عکس از پایه ستونها و تندیس های به جا مانده از کاخ آپادانا


کاخ آپادانا شوش به دستور داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی، در قرن ششم پیش از میلاد، بر روی بقایای تمدن عیلامی ها بنا شده است. تمدن عیلامی ها در شوش جزو اولین تمدن های شناخته شده جهان هستند که این موضوع به اهمیت تاریخی شوش می افزاید. این کاخ در واقع کاخ زمستانی پادشا هان هخامنشی بوده که واحد های مختلفی از جمله تالار بار عام، حرم سرا، دروازه و کاخ پذیرایی و سه حیاط مرکزی داشته است. در شکل 5 پلانی از این کاخ که بر اساس یافته های باستان شناسان تهیه شده، نشان داده می شود.


پلان کاخ آپادانا در شوش

شکل 5. پلان کاخ آپادانا در شوش

مساحت کاخ آپادانا که بر روی تصویر ماهواره ای محاسبه شده، بالغ بر 30000 مترمربع می باشد. طرح اصلی کاخ، بنایی کوشک مانند است که با 3 ایوان ستون دار در جبهه شمالی، غربی و شرقی ساخته شده است. این بارگاه توسط اردشیر دوم تجدید بنا شده است (شکل6).از مهمترین بخش های این بنا می توان به تالار بار عام آن اشاره کرد. این تالار مریع شکل حدود 5000 متر مربع از مساحت کاخ را تشکیل می دهد. تالار بار عام کاخ آپادانا 36 ستون دارد که هر کدام حدود 20 متر ارتفاع دارند. سر ستون ها به شکل کله گاوی ساخته شده است و هر کدام از ایوان ها نیز دو ردیف ستون 6 تایی دارند (شکل6).


نمایش تالار بار عام کاخ آپادانا و ایوان های آن بر روی تصویر ماهواره ای (گوگل ارث)

شکل 6. نمایش تالار بار عام کاخ آپادانا و ایوان های آن بر روی تصویر ماهواره ای (گوگل ارث)

این کاخ علاوه بر تالار بار عام؛ دارای حرم سرا، دروازه، کاخ پذیرایی و سه حیاط مرکزی بوده است. طبق آنچه باستان شناسان دریافته اند؛ دیوارهای داخلی کاخ با آجر لعابدار پوشیده شده بودند. این آجرهای لعابدار با طرح های سپاه جاودان، شیر بالدار و نقش گل نیلوفر آبی مزین بوده اند. موضوع قابل توجه در معماری کاخ آپادانا، وجود سکویی است که تمام کاخ آپادانا روی آن بنا شده است. پیش از پرداختن به سکوی کاخ آپادانا، باید بدانید که کاخ های ساخته شده در تخت جمشید، روی صفحه ای از جنس سنگ قرار گرفته اند که به سکوی رحمت شهرت دارند. اما مسطح و هموار کردن صفحه ای که کاخ آپادانا روی آن ساخته شده است؛کاری عظیم و سنگین بوده است. در این مجموعه، صفحه طبیعی سکوی رحمت وجود نداشته و این سکوی مصنوعی عظیم شاهکار هنر معماری دوران هخامنشی است. همچنین تمامی کانال کشی ها و زیرسازی های بنا بر روی این صخره انجام شده که نشانگر هنر استادان معمار و سازندگان این بنای عظیم در زمان ساسانیان است. پس از مسطح سازی سطح زیرین، به نظر می رسد که پی عمارت کاخ آپادانا با استفاده از خشت خام ساخته شده است. از کلیه مجموعه کاخ آپادانا شوش، تاکنون حدود 110 اتاق و تالار کشف شده است.


  • کاخ شائور
کاخ شائور از کاخ‌ های دورانِ هخامنشی که در ۳۵۰ متری غرب کاخ آپادانا در شوش واقع است. این کاخ توسط اردشیر دوم بنا گردید. بر روی تصویر ماهواره ای، رود شائور در حد فاصل دو کاخ آپادانا و شائور مشاهده می شود (شکل 7 و 8).

موقعیت کاخ شائور نسبت به کاخ آپادانا بر روی تصویر ماهواره ای

شکل 7. موقعیت کاخ شائور نسبت به کاخ آپادانا بر روی تصویر ماهواره ای

 کاخ شائور و بخش بزرگی از محوطه آن که نیازمند کاوش های باستانی است.

شکل 8. کاخ شائور و بخش بزرگی از محوطه آن که نیازمند کاوش های باستانی است.

در سال ۱۳۴۷ شمسی، هنگامی که کشاورزان جهت تسطیح قطعه زمینی در سمت غربی رود شائور مشغول به کار بودند؛ تیغه بولدوزر به ته ستون متعلق به دوره هخامنشی برخورد کرد. طی کاوشهای علمی که در این قسمت انجام شد؛ یک تالار ستوندار و بخش کوچکی از ملحقات آن آشکار گردید. مساحت محاسبه شده این تالار و ملحقات آن (کادر زرد رنگ در شکل 8) بر روی تصویر ماهواره ای در حدود 3000 متر مربع می باشد. تالار ستوندار مربع شکل و دارای ۸ ردیف ستون است که هر ردیف در اصل ۸ ستون با فاصله معین داشته است. (بنابراین این تالار در مجموع دارای ۶۴ ستون بوده است) (شکل 9). پایه ستونهای سنگی این تالار ستوندار، شبیه پایه ستونهای کاخ آپادانای شوش، امّا در اندازه‌ای کوچک‌تر است و بر روی آنها ستونهای چوبی رنگ آمیزی شده قرار گرفته است. در وسط دیوار ضلع شمالی تالار درگاهی است که تالار ستوندار را به ایوان شمالی وصل می‌ کند. ایوان شمالی بر روی تصویر ماهواره ای مساحتی در حدود 220 مترمربع دارد و دارای ۲ ردیف ۵ ستونی است (شکل 9). فاصله میان طول تالار ستوندار و ایوان شمالی را اتاقی به ابعاد تقریبی80 مترمربع پر کرده و در سر تا سر دیوار جبهه غربی تالار، راهروی باریکی با دو درگاه که در قرینه همدیگر ساخته شده‌اند وجود دارد(شکل 9).


 کاخ شائور، پایه های ستون های آن که 64 تا بوده بر روی تصویر ماهواره ای قابل مشاهده است. موقعیت ایوان شمالی، راهر غربی و درگاه های کاخ را نیز می توان بر روی تصویر گوگل ارث دید.

شکل 9. کاخ شائور، پایه های ستون های آن که 64 تا بوده بر روی تصویر ماهواره ای قابل مشاهده است. موقعیت ایوان شمالی، راهرو غربی و درگاه های کاخ را نیز می توان بر روی تصویر گوگل ارث دید.

  • تپه های آکروپل
تپه اکروپل مربوط به دوره عیلامیان است و در شوش به مساحت حدود 12 هکتار در بخش شرقی خیابان طالقانی قرار دارد (شکل 10). این اثر در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰، به ‌‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. آکروپل واژه یونانی است که به بلند ترین منطقه شهر گفته می‌ شود. در این تپه، آثار باستانی متعددی مربوط به دوره‌های اسلامی، ساسانی، اشکانی، سلوکی، هخامنشی، و عیلامی یافت شده است. مجسمه معروف ملکه نامیراستون، لوح قانون‌ نامه حمورابی و لیوان مشهور سفالی شوش از ارزشمندترین آثار کشف شده در تپه آکروپل هستند. قلعه شوش یا قلعه فرانسوی ها که از دیگر جاهای دیدنی شوش به شمار می‌آید؛ در بخش شمالی این تپه قرار گرفته است.

محدوده آکروپل به رنگ قرمز بر روی تصویر ماهواره ای (گوگل ارث)

شکل 10. محدوده آکروپل به رنگ قرمز بر روی تصویر ماهواره ای (گوگل ارث)

قلعه شوش یا قلعه فرانسوی ها، قلعه‌ای است که توسط ژاک دمورگان فرانسوی برای سکونت باستان‌ شناسان فرانسوی در دوره قاجار، در بخش شمالی تپه آکروپل بنا شده ‌است. از مهم‌ ترین آثار بدست آمده از این تپه‌ ها، می‌ توان به مجسمه معروف ملکه ناپیر اسوستون، لیوان مشهور سفالی شوش به رنگ نخودی و نقش بزکوهی و قانون حمورابی اشاره کرد. این قلعه دارای نقشه‌ای قرون ‌وسطایی است و ساخت آن با استفاده از آجر های کاخ آپادانای شوش و تعدادی از آجرهای منقوش به خط میخی چغازنبیل که ناشی از تخریب قسمتهایی از این بناها بوده، انجام شده‌است (شکل11).


قلعه شوش به شکل ذوزنقه، که برج شمال‌غربی آن مربع‌شکل و برج شمال‌شرقی، دایره‌شکل است. تصویر گوگل ارث.

شکل11. قلعه شوش به شکل ذوزنقه، که برج شمال‌ غربی آن مربع‌ شکل و برج شمال‌ شرقی، دایره‌ شکل است. تصویر گوگل ارث.

آدرس کوتاه شده: